وزارت رفاه به عنوان مسئول اصلی اعلام نرخ فقر در نظر گرفته میشود، اما در چند سال اخیر، آمارهایی از این وزارتخانه منتشر نشده یا در صورت انتشار، با فاصله زمانی طولانی بوده است. به جای آمارهای رسمی، اطلاعات مربوط به شاخص فقر از طریق کارشناسان و مراکز اقتصادی مختلف، یا حتی از زبان مقامات سابق منتشر شده است.
آمارهای نشاندهنده وضعیت معیشتی مردم نگرانکننده است؛ به طوری که یک اقتصاددان اعلام کرده است که نیمی از جمعیت کشور در زیر خط فقر مطلق قرار دارند. با این حال، مقامات اقتصادی همچنان از رشد اقتصادی و جذب سرمایهگذاری حرف میزنند، در حالی که کارشناسان با تأکید بر این نکته میگویند که رشد اقتصادی تنها کافی نیست و نمیتواند فقر را از بین ببرد.
همین چند روز قبل بود که علی ربیعی، وزیر سابق کار طی سخنانی اعلام کرده بود که «یک وقت فقر استثناء بود و برای آن برنامهریزی میکردیم اما وقتی 30 درصد از جامعه بر اساس آمار رسمی در تله فقر گرفتار شدهاند، مساله خیلی بنیادیتر میشود و به نظر میرسد بیش از هر دوره دیگری نیاز به مسئولیت اجتماعی داریم.»
حالا هم حسین راغفر- اقتصاددان- که معمولا اظهارات جنجالی او بهویژه درباره بازار ارز خبرساز میشود، در پاسخ به این پرسش که با توجه به میزان تورم فعلی و خط فقری که در کشور وجود دارد رقم ۱۹ میلیون و ۷۰۰ هزار نفری که اعلام شده از امکانات اولیه زندگی مانند مسکن، اشتغال، تحصیلات تا ۱۲ سال، سلامت، خوراک و پوشاک محروم هستند چقدر به واقعیت نزدیک است؟ به اعتماد گفته است: «به نظر نمیرسد تعداد افرادی که امروز زیر خط فقر مطلق قرار گرفتهاند کمتر از ۵۰ درصد جمعیت کشور باشد. به این معنی که این افراد از حداقلهای زندگی انسانی هم برخوردار نیستند.»
چرا نرخ فقر اعلام نمیشود؟
مرکز پژوهشهای مجلس هم اخیرا آمار و اطلاعات مهمی از فقر منتشر کرده است. بر اساس این گزارش، نرخ خط فقر طی یک دهه از ۱۹ درصد به بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است، در واقع بیش از ۳۰ درصدِ جمعیت زیر خط فقر هستند.
بر اساس اطلاعاتی که در این گزارش آمده است، خط فقر متوسط کشوری در سال ۱۴۰۰ به طور سرانه یک میلیون و ۶۸۰ هزار تومان بوده است. این عدد برای خانوار چهار نفره معادل چهار میلیون و ۵۰۰ هزار تومان محاسبه شد.
بدین ترتیب، درصد جمعیت زیر خط فقر مطلق در سال ۱۴۰۰ برابر با ۳۰.۴ درصد بوده است. در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال قبل از آن، از جمعیت فقرا کاسته شده؛ ۷۰۰ هزار نفر.
با وجود آمار متفاوتی که از نرخ فقر و جمعیت زیر خط فقر منتشر میشود، چرا دولت و وزارت رفاه از اعلام وضعیت این شاخص به صورت رسمی خودداری میکنند؟ چندی پیش معاون وزارت رفاه به این سوال مهم، پاسخ داد. او تاکید کرد: خط فقر توسط 12 دستگاه رصد میشود، اما دلیل اعلام نشدن آن را میتوان به ابعاد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این پدیده مرتبط دانست.
تورم بالا که سالهاست در اقتصاد ایران ریشه دوانده، در کنار رشد اقتصادی پایین و منفی، موجب شده تا نرخ فقر از ۱۹ درصد به ۳۰.۴ درصد در سال ۱۴۰۰ برسد. در چنین شرایطی، ایران که از سال ۲۰۰۸ به بعد در گروه کشورهای با درآمد بالاتر از متوسط قرار گرفته بود، با یک دهه کاهش در درآمد سرانه به دسته کشورهای با درآمد پایینتر از متوسط سقوط کرد.
اما مسئولان اقتصادی دولت سیزدهم نوید جذب سرمایهگذاری بالا و رشد اقتصادی را میدهند، پاسخ اقتصاددانان نیز به آنها یک جمله است: رشد را باد نمیآورد.