رانندگی بدون گواهینامه: میزان جریمه، محرومیتها و پیامدهای کیفری/مدنی
درباره رانندگی بدون گواهینامه حرفوحدیث زیاد است. برخی میگویند اگر در تصادف بدون گواهینامه، فوتی داشته باشیم راننده به قتل عمد محکوم میشود و برخی دیگر معتقدند قتل غیرعمد است
رانندگی بدون گواهینامه: میزان جریمه، محرومیتها و پیامدهای کیفری/مدنی
درباره رانندگی بدون گواهینامه حرفوحدیث زیاد است. برخی میگویند اگر در تصادف بدون گواهینامه، فوتی داشته باشیم راننده به قتل عمد محکوم میشود و برخی دیگر معتقدند قتل غیرعمد است. عدهای فکر میکنند پلیس فقط فرد را جریمه میکند و گروهی هم میگویند حکم حبس دارد. در این مطلب میخواهیم درباره جریمه نداشتن گواهینامه معتبر در رانندگی صحبت کنیم تا موضوع شفاف شود.
مجازات رانندگی بدون گواهینامه چیست؟
در ایران، رانندگی بدون گواهینامه یک تخلف ساده راهنمایی و رانندگی نیست که بتوان استعلام خلافی با پلاک گرفت و جریمهاش را بهراحتی پرداخت کرد. این کار جرم محسوب میشود و مجازات کیفری دارد. یعنی اگر پلیس با چنین موردی مواجه شود فقط خودرو را توقیف میکند و راننده را به مراجع قضایی ارجاع میدهد تا آنها مجازاتش را تعیین کنند.
طبق ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، جریمه رانندگی بدون گواهینامه در شرایط مختلف به این شکل است:
مجازات رانندگی بدون گواهینامه زیر ۱۸ سال
حداقل سن قانونی دریافت گواهینامه ۱۸ سال است. اگر افراد زیر ۱۸ سال پشت فرمان بنشینند، رانندگیشان قطعا جرم محسوب میشود. در این موارد، راننده به زندان فرستاده نمیشود، اما پروندهاش را به دادگاه اطفال و نوجوانان میفرستند تا در آنجا بررسی شود. معمولاً مجازات این فرد بسته به محدوده سنیاش اینطور تعریف میشود:
- افراد ۱۵ تا ۱۸ سال به مبلغ یک میلیون ریال جریمه نقدی خواهند شد.
- افراد زیر ۱۵ سال با اخطار کتبی تحویل والدین یا سرپرست قانونیشان میشوند و از آنها تعهد گرفته میشود. در صورت تکرار فرد را به کانون اصلاح و ترتیب معرفی میکنند.
البته این مجازاتها تنها در صورتی است که پلیس خودروی فرد را متوقف کرده باشد و تصادفی نداشته باشیم. اگر تصادفی رخ دهد، موضوع فرق میکند و دادگاه براساس جزئیات حادثه تصمیم میگیرد و رای میدهد. در این تصادفات مسئولیت پرداخت خسارت مالی و جانی (دیه) بر عهده والدین فرد خواهد بود.
نکته مهم دیگر این است که اگر والدین یا هر شخص دیگری خودرو را در اختیار فرد زیر ۱۸ سال قرار دهند، آنها هم مرتکب جرم شدهاند و باید در مراجع قضایی پاسخگو باشند.
مجازات رانندگی بدون گواهینامه برای بار اول
اگر بار اول باشد که فرد بدون گواهینامه رانندگی میکند و تصادفی رخ نداده باشد، قاضی مجازات سبکتری برای او در نظر میگیرد. در این حالت ممکن است حکم حبس تعزیری تا ۲ ماه یا جزای نقدی تا سقف یک میلیون ریال صادر شود. در اغلب موارد، دادگاه با توجه به شرایط فرد (مثل نداشتن سابقه یا ابراز پشیمانی او) حکم را بهصورت تعلیقی صادر میکند؛ یعنی فرد میتواند حکم حبس را به جریمه نقدی تبدیل کند و دیگر به زندان نمیرود.
مجازات رانندگی بدون گواهینامه برای بار دوم یا بیشتر
اگر فرد پس از دریافت اخطار یا محکومیت قبلی دوباره بدون گواهینامه رانندگی کند، مجازاتش سنگینتر خواهد بود. در این حالت، قانون حبس از ۲ تا ۶ ماه را برای او در نظر میگیرد. این تخلف در پرونده سوابق کیفری فرد هم ثبت میشود و در آینده بر مواردی مثل استخدام دولتی، صدور گواهینامه جدید یا تمدید آن تأثیر منفی میگذارد.
حکم تصادف بدون گواهینامه چیست؟
همانطور که گفتیم مجازاتهایی که در بخش قبل گفته شد، برای وقتی است که تصادفی رخ نداده باشد. اگر راننده گواهینامه نداشته باشد و تصادف کند. جرم جنبه خصوصی هم پیدا میکند و فرد باید رضایت فرد آسیبدیده یا همان شاکی خود را هم بگیرد. البته هر جرمی دو جنبه عمومی (کیفری) و خصوصی (حقوقی) دارد. یعنی حتی اگر شاکی خصوصی رضایت بدهد، روند رسیدگی پرونده به خاطر جنبه عمومی آن متوقف نمیشود و دادگاه هم میتواند برای فرد حکم مجازات صادر کند.
اگر راننده فاقد گواهینامه، مقصر باشد
اگر راننده فاقد گواهینامه، مقصر باشد و تصادف منجر به جرح شود، علاوه بر پرداخت خسارت یا دیه مشمول حبس یا جزای نقدی هم میشود. دادگاه ممکن است تا دو سوم حداکثر مجازات پیشبینیشده برای رانندگی بدون گواهینامه را برای این فرد اعمال کند. برای جنبه عمومی هم مجازاتهایی مثل ممنوعیت رانندگی از ۱ تا ۵ سال و توقیف وسیله نقلیه را در نظر بگیرد.
اگر راننده فاقد گواهینامه، مقصر نباشد
حتی اگر این راننده مقصر حادثه نباشد، همچنان مجازات کیفری شامل حال او میشود. این مجازاتها معمولاً شامل جریمه نقدی، حبس تعزیری تا ۲ ماه و توقیف خودرو است.
اگر راننده فاقد گواهینامه، تصادف منجر به فوت ایجاد کند
اگر تصادف بدون گواهینامه به فوت فرد منجر شود، قتل عمد محسوب نمیشود. قانون آن را قتل شبهعمد یا غیرعمد در نظر میگیرد. در این حالت راننده باید دیه کامل را بپردازد و رضایت خانواده متوفی را بگیرد. بعد پرونده برای رسیدگی به جنبه عمومی جرم ادامه پیدا میکند و مجازات کیفری لازم برای فرد تعیین میشود.
آیا بیمه شخص ثالث خسارت تصادف بدون گواهینامه را میدهد؟
طبق قانون جدید تصادف بدون گواهینامه، شرکتهای بیمه موظف هستند در هر شرایطی خسارت واردشده به زیاندیده را پرداخت کنند، حتی اگر راننده مقصر گواهینامه نداشته باشد. اما آنها میتوانند مبلغ پرداختشده را به صوت یکجا یا قسطی از راننده مقصر پس بگیرند.
حرف آخر
رانندگی بدون گواهینامه ریسک بزرگی است و پیامدهای قانونی، مالی و کیفری بهنسبت سنگینی دارد. حتی اگر تصادفی رخ ندهد، احتمال توقیف خودرو و اعمال مجازات کیفری وجود دارد. اگر حادثهای رخ دهد هم مسئولیت پرداخت خسارت و دیه و همچنین مجازات کیفری آن گریبانگیر راننده میشود.
بنابراین بهتر است تحت هیچ شرایطی بدون گواهینامه معتبر پشت فرمان ننشینیم و به فرزندان و افراد فاقد گواهینامه هم اجازه ندهیم با وسیله نقلیه ما رانندگی کنند. به این ترتیب از مشکلات جدی قانونی و مالی در امان خواهیم ماند.