لعیا نورانی زنوز – روزنامه اطلاعات| کنفرانس ملی هیدرولوژی ایران با حضور مسئولان وزارت نیرو، متخصصان صنعت آب، استادان دانشگاهها و پژوهشگران جوان در دانشگاه ارومیه برگزار شد؛ کنفرانسی که فقط یک گردهمایی علمی نبود، بلکه فرصتی کمنظیر برای بازخوانی دوباره احیای دریاچه ارومیه بر پایه علم، داده و شواهد تازه بود. در این نشست، آخرین دستاوردها و راهکارهای علمی در زمینه مدیریت منابع آب و مسائل زیستمحیطی مرتبط با دریاچه ارومیه بررسی شد.
سالهاست که شمار قابل توجهی از پژوهشهای دانشگاهی درباره چرایی افت تراز آب، نقش برداشتهای بیرویه و اثرات تغییرات اقلیمی بر دریاچه ارومیه منتشر شده است؛ اما اهمیت چنین رویدادهایی در این است که این دانشهای پراکنده را به مجموعهای منسجم، بهروز و قابل استناد برای تصمیمسازان کشور و آذربایجان غربی بدل کند.
نشستهای علمی، بهویژه زمانی که در دل منطقه بحرانزده برگزار میشوند، نقشی حیاتی در ایجاد اجماع علمی دارند؛ که میتواند مانع تصمیمهای مقطعی و غیرکارشناسی شود. در چنین نشستهایی، دادههای جدید مطرح و نقاط ضعف مدیریتی آشکار میشود و گفتوگوهای تخصصی میان ذینفعان شکل میگیرد؛ که میتواند مسیر سیاستگذاریها را اصلاح کند.
با این حال، چالش اصلی احیای دریاچه ارومیه کمبود دانش نیست، بلکه فاصله میان علم و اجرا ست. کنفرانسها نشان میدهند که چه باید کرد، اما تبدیل این دانش به اجرا، به اراده مسئولان، انسجام نهادی و همراهیهای اجتماعی وابسته است و هرگاه ساختار مدیریتی توصیههای کارشناسی را نادیده بگیرد، حتی دقیقترین یافتهها هم بیاثر خواهند ماند.
از منظر توسعه پایدار، نشستهای علمی میتوانند پلی میان دانشگاه، دولت و جامعه بسازند؛ پلی که در سالهای گذشته کمتر دیده شد که یکی از دلایل کندی روند احیای دریاچه ارومیه است. امروز، انتظار افکار عمومی آن است که خروجی این رویدادها از سطح گزارش و سخنرانی فراتر برود و به چارچوب عملی برای تعیین حقابه، اصلاح الگوی کشت و مدیریت یکپارچه حوضه آبریز دریاچه ارومیه بدل شود.
پژوهشگران پیشنهاد دادهاند که معیارهای احیا را نه فقط بر اساس حجم یا سطح آب، بلکه با شاخصهایی مانند تنوع زیستی، کیفیت آب، بهرهوری آب در کشاورزی و حقابه زیستمحیطی تعیین شود و این همان چارچوبی است که نشستهای علمی باید آن را به سیاستهای اجرایی بدل کند .
دریاچه ارومیه هنوز قابل احیاست؛ اما نه با تکیه بر تجربههای پراکنده و تصمیمهای کوتاهمدت، بلکه با اتکا به اجماع علمی که در چنین نشستهایی شکل میگیرد. آینده دریاچه ارومیه زمانی روشن خواهد شد که علم، نه در حاشیه، بلکه در مرکز سیاستگذاریها قرار گیرد .