نت بلاکس: بهبود بسیار محدود شبکه اینترنت جهانی در ایران

زومیت: اینترنت در ایران از ساعات اولیه بامداد امروز نفس دوباره‌ای گرفته اما همچنان بر اساس گزارش‌های جهانی میزان اتصال اینترنت در کشور تنها دو درصد است.

گزارش‌ها حاکی از آن است که با وجود ثبت نشانه‌هایی بسیار محدود از افزایش اتصال اینترنت در ایران، وضعیت کلی شبکه همچنان در سطحی بحرانی و نزدیک به قطع کامل باقی مانده است.

بر اساس تازه‌ترین به‌روزرسانی منتشرشده از سوی نهاد مستقل پایش اینترنت NetBlocks، داده‌های فنی نشان می‌دهد که پس از عبور از بیش از ۲۰۰ ساعت از آغاز اختلال گسترده اینترنت در ایران، تنها افزایشی بسیار جزئی در میزان اتصال اینترنت کشور ثبت شده است. با این حال، این افزایش ناچیز تأثیری معنادار بر وضعیت کلی نداشته و سطح اتصال اینترنت همچنان در حدود ۲ درصد از میزان عادی باقی مانده است. مشاهدات برخی کاربران حکایت از اتصال به فیلترشکن و دسترسی به شبکه‌های اجتماعی جهانی دارد.

NetBlocks در آخرین گزارش خود تأکید کرده است که اگرچه شاخص‌های فنی در ساعات اولیه صبح نشانه‌ای از بهبود بسیار محدود را نشان می‌دهند، اما هیچ نشانه‌ای از بازگشت قابل‌توجه یا پایدار اینترنت در کشور مشاهده نمی‌شود. به بیان دیگر، آنچه در داده‌ها دیده می‌شود بیشتر به نوسان‌های جزئی شبکه شباهت دارد تا آغاز فرآیند رفع محدودیت‌ها.

مطابق داده‌های منتشر شده از سوی نت‌بلاکس پیش از هفته گذشته گذشته، سطح اتصال اینترنت کشور در محدوده طبیعی خود قرار داشته است. از آن تاریخ به بعد و طی یک هفته اخیر افتی ناگهانی و شدید رخ داده که منجر به سقوط اتصال به نزدیک صفر شده است. در روزهای بعد، این وضعیت تقریباً بدون تغییر ادامه یافته و تنها در مقاطعی، اتصالات در کشور به عنوان یک درصد اعلام شده بود. NetBlocks این بازه را به‌طور مشخص با عنوان SHUTDOWN (خاموشی) مشخص کرده است که نشان‌دهنده ماهیت ساختاری و هدفمند این اختلال است.

ادامه این وضعیت به معنای آن است که بخش عمده‌ای از کاربران، کسب‌وکارها، خدمات آنلاین، ارتباطات بین‌المللی و زیرساخت‌های دیجیتال کشور عملاً از دسترس خارج مانده‌اند. اتصال ۲ درصدی معمولاً محدود به مسیرهای خاص، شبکه‌های داخلی یا ارتباطات بسیار گزینشی است و قابل استفاده عمومی محسوب نمی‌شود. همچنین باید گفت در حال حاضر با وصل شدن احتمالی به سرویس فیلترشکن‌ها توسط یک کاربر، امکان برقراری اتصال به وبسایت‌های ایرانی میسر نیست و به‌نظر می‌رسد این موضوع بدان معنا باشد که هنوز دیتاسنترها وصل نیتسند.

کارشناسان معتقدند چنین سطحی از اتصال، نه‌تنها پاسخگوی نیازهای روزمره شهروندان نیست، بلکه امکان فعالیت پایدار برای تجارت الکترونیک، ارتباطات حرفه‌ای، رسانه‌ها و حتی خدمات حیاتی وابسته به اینترنت را نیز سلب می‌کند.

در کنار این گزارشات و مشاهدات اخیر کاربران، برخی نشانه‌های فنی غیررسمی حاکی از آن است که تغییراتی محدود و منطقه‌ای، به‌ویژه در بخش اینترنت ثابت، در حال وقوع است. بر اساس این مشاهدات، در حالی که اپراتورهای سیار مانند ایرانسل و همراه اول در بسیاری از نقاط همچنان دچار قطع یا محدودیت شدید هستند، در برخی مناطق اتصال روی خطوط ثابت به‌صورت مقطعی برقرار شده است.

از جمله نشانه‌های قابل توجه در این میان، دریافت پاسخ پینگ از سرویس Cloudflare در برخی مسیرهاست؛ موضوعی که می‌تواند نشان‌دهنده بازگشایی محدود بخشی از زیرساخت‌های CDN یا مسیرهای خاص بین‌المللی باشد. چنین سیگنالی معمولاً به معنای بازگشت کامل اینترنت نیست، اما از منظر فنی حائز اهمیت تلقی می‌شود.

به صورت کلی بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد در این ساعت، اگرچه برخی ابزارهای تغییر مسیر ترافیک (فیلترشکن‌ها) امکان برقراری اتصال را فراهم کرده‌اند، اما وب‌سایت‌هایی که سرور آن‌ها خارج از ایران قرار دارد ـ از جمله سرویس‌هایی مانند گوگل ـ بدون استفاده از این ابزارها همچنان در دسترس نیستند. در مقابل، هنگام استفاده از فیلترشکن‌ها نیز دسترسی به وب‌سایت‌های داخلی با اختلال کامل مواجه است. این الگوی نامتقارن دسترسی می‌تواند نشان‌دهنده تداوم تفکیک و اعمال هم‌زمان محدودیت بر مسیرهای داخلی و خارجی ترافیک باشد و حاکی از آن است که وضعیت شبکه همچنان در مرحله‌ای ناپایدار و تحت کنترل قرار دارد.