اوضاع اینترنت کشور عجیب و غریب شد

روزنامه شرق-سونیتا سراب‌پور: روزها و هفته‌ها کش می‌آیند و غم و اندوه گلویمان را فشار می‌دهد. در این بین اینترنت به‌عنوان تنها راه ارتباطی ایرانیان داخل با یکدیگر و همچنین عزیزانشان در خارج از کشور، از ساعت ۲۲ روز هجدهم دی تاکنون یعنی چهارم بهمن قطع است. گاهی خبر می‌رسد که احتمالا انتهای هفته اینترنت متصل می‌شود، اما انتهای هفته می‌رسد و اینترنت همچنان غیرقابل دسترس است. حتی آخر هفته گذشته (دوم بهمن) نیز خبر آمد که اینترنت روی اپراتورهای ایرانسل و همراه اول مجدد متصل شده، با این حال بررسی‌های «شرق» نشان می‌دهد که این خبر درست نیست.

کارشناسان فنی و شبکه  می‌گویند حاکمیت در حال پیاده‌کردن یک الگوی دسترسی ویژه به اینترنت است و همین هم باعث می‌شود در ساعتی از روز افراد فکر کنند چون نوتیفیکیشن پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی‌شان را می‌گیرند، پس اینترنت متصل شده است. چیزی که اکثر کارشناسان با طولانی‌شدن اتصال ایرانیان به اینترنت روی آن هم‌نظر هستند، این موضوع است که احتمالا حاکمیت می‌خواهد دسترسی به اینترنت را طبقاتی کند، طرحی که در سال‌های گذشته به دلیل مخالفت فعالان دسترسی آزاد به اینترنت و فشارهای اجتماعی، بارها و بارها مسکوت مانده بود، انگار فرصتی پیدا کرده تا توسط مخالفان سرسخت دسترسی آزاد به اینترنت به اجرا گذاشته شود.

پیش به سوی اینترنت طبقاتی؟

نت‌بلاکس عصر روز گذشته در آخرین به‌روز‌رسانی خود از وضعیت اینترنت ایران (تا زمان نگارش این گزارش) اعلام کرد که ایران اکنون دو هفته کامل است که تحت خاموشی سراسری اینترنت قرار دارد. در ساعت ۳۳۶، سطح اتصال همچنان در وضعیت صفر باقی مانده است، تنها افزایش بسیار جزئی در ستون فقرات شبکه‌ای دیده می‌شود که به شبکه‌های «لیست خاص» خدمات می‌دهد. در حالی که تنها تعداد محدودی از کاربران توانسته‌اند از طریق تونل‌سازی به اینترنت خارج از کشور متصل شوند.

در این شرایط که ناظران بین‌المللی ارتباط اینترنت در ایران را قطع توصیف می‌کنند، چگونه برخی در یک هفته اخیر توانسته‌اند به اینترنت متصل شوند و حتی با فیلترشکن‌هایشان هم کار کنند. مدیر یک شرکت بزرگ ارتباطی در گفت‌وگو با «شرق» با قاطعیت می‌گوید اینترنت در بیش از دو هفته گذشته به‌هیچ‌وجه به حالت قبل از قطعی خود باز نگشته و تجربه اتصال متفاوت افراد به اینترنت، ناشی از سیاست‌های جدیدی است که حاکمیت در قبال اینترنت به کار گرفته است. او می‌گوید: «در دوره‌های قبلی قطع اینترنت مانند جنگ ۱۲ روزه، سال‌های ۱۴۰۱ و 1398 برای قطع اینترنت به اپراتورها دستور داده می‌شد، اما در کمال تعجب در قطعی ۱۸ دی خودشان اینترنت را قطع کردند و اجازه دسترسی به اپراتورها ندادند و در این زمینه اپراتورها نقشی نداشتند».

به گفته او در حال حاضر برای اتصال هم اپراتورها نقشی ندارند و «خودشان» اگر تصمیم بگیرند در این زمینه اتفاقی می‌افتد. او تأکید می‌کند که اینترنت به‌هیچ‌وجه به حالت ۲۰ روز قبل خود بازنگشته است. او در پاسخ به این سؤال که چرا وقتی عده‌ای دسترسی به اینترنت هرچند با محدودیت دارند، عده‌ای دیگر ندارند یا برعکس، توضیح داد: «براساس شواهد و علایمی که افراد فنی روی شبکه می‌بینند، اینترنت در حال دستکاری است و به نظر می‌رسد بحث قدیمی اجرای اینترنت طبقاتی در حال کلیدخوردن است».

او ادامه می‌دهد: «لفظی به نام «گروپ پالیسی» وجود دارد به این صورت که ممکن است ۱۰ هزار شماره در یک گروپ پالیسی باشد و پنج هزار شماره در گروه دیگر. بنابراین ممکن است سیاست‌هایی که برای گروپ‌پالیسی ۱ اجرا می‌کنند را برای گروپ‌پالیسی ۲ اجرا نکنند. در واقع یک محدودیت‌ها یا امتیازاتی را روی یک‌سری رنج «آی‌پی‌»ها ایجاد می‌کنند تا ببینند چه اتفاقی می‌افتد».

این مدیر تأکید می‌کند که با توجه به تجربه‌ای که در سال‌های گذشته در کار با شبکه ارتباطی کشور داشته، تا این اندازه الگوها و تحرکات روی شبکه برای ایجاد محدودیت، غیر قابل فهم نبوده است و مشخص نیست گروهی به‌دنبال رقم‌زدن چه اتفاقی برای اینترنت کشور هستند. او تأکید می‌کند که اما چیزی که می‌توان فهمید این است که به طور قطع در حال تست اینترنت طبقاتی هستند و می‌خواهند افرد به یک‌سری خدمات به شکل پیش‌فرض دسترسی داشته باشند، اما برای دسترسی‌های بیشتر به سمت دریافت مجوز‌های مخصوص بروند.

یک بحث قدیمی

دسترسی به اینترنت به شکل طبقاتی بحث امروز و دیروز نیست و از سال‌های گذشته برخی شرکت‌ها و افراد دسترسی به اینترنت آزاد بدون فیلتر داشته‌اند. اوج این اتفاق وقتی رسانه‌ای شد که توییتر (ایکس) فعلی قابلیت لوکیشن را فعال کرد و مشخص شد بسیاری از جمله مخالفان همیشگی رفع فیلتر از اینترنت سفید استفاده می‌کنند. همچنین بعد از جنگ ۱۲روزه هم خبرهای گوناگونی منتشر شد که شرکت‌ها استارتاپی و… با ارسال نامه به شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات به دنبال دریافت اینترنت بدون فیلتر بوده‌اند.

حالا هم مشخص شده که IP بسیاری از شرکت‌ها‌ و بازرگانان نیز سفید شده است. در کنار آن بسیاری از رسانه‌ها نیز مجبور شده‌اند برای دسترسی به اطلاعات، IP خود را برای بازگشایی در اختیار وزارت ارشاد بگذارند.