روزنامه همشهری نوشت: در روزهایی که اخبار منطقهای و بینالمللی با سرعتی سرسامآور در حال انتشار است، فضای عمومی کشور نیز بیش از هر زمان دیگری در معرض موجهای خبری هدایتشده قرار گرفت؛ موجهایی که بیش از اطلاعرسانی، بر تحریک احساسات و القای نگرانی تمرکز دارند.
یکی از آن سوی مرزها، همه را به بستن کوله جنگ دعوت میکند و عدهای هم با هک کردن یک سرشماره تبلیغاتی پیامی را با مضمون جنگ، به ۵۰هزار نفر ارسال میکنند. شاید به جرأت بتوان گفت که برخی جریانها با استفاده از ابزارهای ساده اما گسترده، در تلاش برای ضریب دادن به فضای ملتهب جامعه و گره زدن اضطراب بیشتر با افکار عمومی هستند.
پیامکی با نام ترامپ
ارسال یک پیامک برای حدود ۵۰ هزار شماره تلفن همراه خبرساز شد؛ پیامی با این مضمون که «ترامپ مرد عمل است، منتظر بمانید». در بستر سیاسی این روزهای ایران، نمیتوان از کنار چنین پیامکی بهراحتی گذشت. اخبار منتشرشده در خبرگزاریهای تسنیم و فارس نشان میدهد این پیامک از طریق هک یکی از سامانههای ارسال پیامهای تبلیغاتی منتشر شده است؛ موضوعی که از یکسو ضعف نظارت بر برخی بسترهای تبلیغاتی را یادآوری میکند و از سوی دیگر نشان میدهد چگونه میتوان از ابزارهای تجاری در شرایط بحرانی برای مقاصد سیاسی بهره برد.
هراسافکنی در شبکههای اجتماعی
همزمان با این پیامک، در شبکههای اجتماعی نیز پیامهایی با مضامین هشدارآمیز در حال دستبهدست شدن است؛ از توصیه به جمعآوری آذوقه برای زمان جنگ گرفته تا آموزشهای پراکنده درباره اینکه درصورت وقوع انفجار چه باید کرد. اغلب این پیامها فاقد منبع رسمی هستند، اما با ادبیاتی قاطع و آمرانه منتشر میشوند؛ ادبیاتی که به اضطراب عمومی ضریب میدهند. الگوی انتشار این محتواها نیز قابل توجه است. معمولا یک متن کوتاه و هشداردهنده در کانال یا صفحهای کممخاطب منتشر میشود و سپس با بازنشرهای پیاپی، به جریان اصلی شبکهها راه پیدا میکند تا جایی که هنوز بعد از گذشت چند روز، کم نیستند افرادی که در صفحات شبکههای اجتماعی خود در مورد کوله جنگی و بستن یا نبستن آن بحث میکنند.
خط شبکههای اجتماعی در مورد کوله جنگی
کافی است که کلمه «کوله جنگی» را در شبکههای اجتماعی جستوجو کرد، آن زمان است که موجی از محتوای مرتبط با این موضوع در معرض دید قرار میگیرد. در کنار کاربرانی که اغلب در آن سوی مرزهای ایران، مردم داخل کشور را به تلاش برای بستن کوله جنگی تشویق میکنند، کم نیستند آنهایی که چنین توصیهای را چاره کار نمیدانند و به این نسخهپیچیها با نگاه تردید مینگرند؛ درست مانند یکی از اکانتهای معروف شبکه اجتماعی ایکس که در متنی از مخاطبانش پرسید «این ماجرای کوله جنگ که همه دارن میگن جمع کنیم، چیه؟» و عدهای زیر توییت او پاسخ دادند. یک نفر نوشت:«از اونایی که نامه نوشتن و درخواست حمله دادن بپرس.»
کاربری با تمسخر آنهایی که مردم را دعوت به خرید کالا و انبار آن میکنند در توییتی نوشت:«بچهها لطفا در حد توانتون برای دوران جنگ احتمالی اقلام زیر رو تهیه کنید و آماده باشید، حادثه خبر نمیکنه. ۱۵۰تا دونه تن ماهی، دونهای ۱۸۰هزار تومان، یک کامیون آب معدنی لیتری ۲۱۰هزار تومان(۱۰۰لیتر به ازای هر نفر در روز)؛ باتری اتمی و نیروگاه خورشیدی.» یا فرد دیگری هم اینگونه به موضوع پرداخت:«این چیزایی که میگن توی کوله جنگ بذاریم، اندازه حقوق سه ماهمونه.»
کاربری هم به نام آرمین به نکته جالبی اشاره کرد:« بدون استثنا هر کی در مورد کوله و وسایل ضروری جنگ حرف میزنه، ایران نیست.»؛۲کاربر دیگر هم به این موضوع اشاره کردند و نوشتند:«یه جوری اون ور دنیا به اسم آموزش شرایط بحران، برامون کوله پشتی میچینند، انگار میخواییم بریم سیزده به در. شما نمیخواد وظیفه شهروندی انجام بدی برای ما.» و «جنگ که بشه نهایت کمک جنگطلب خارجنشین اینه که بگه تو کوله اضطراری چی بذاریم؟»
ضریب گرفتن نگرانیها
در شرایطی که هر روز افکار عمومی با اخبار ضدونقیض روبهرو هستند و حجم اخبار تکذیب شده در رسانههای رسمی و کانالهای خبری با روندی صعودی مواجه شده است، چنین محتواهایی با هر هدفی در نقطه شروع قرار بگیرد، نتیجهای جز ضریب گرفتن اضطراب مردم عادی ندارد. واقعیت این است که در عصر شبکههای اجتماعی، یک پیامک، یک پست یا حتی یک شایعه میتواند در مدت کوتاهی به موضوع گفتوگوی روز تبدیل شود. بدون شک هدف چنین اقداماتی، اقناع مخاطب نیست، بلکه ایجاد حس نااطمینانی است؛ حسی که در این روزها میتواند کلاف سردرگم زندگی روزمره مردم را پیچیدهتر کند.