منتظر نفت 150 دلاری باشیم؟

جنگ در خاورمیانه تنها یک بحران ژئوپلیتیک نیست؛ این درگیری اکنون به شوکی برای اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، تحولات هفته‌های اخیر در بازار انرژی نشان می‌دهد که حتی اگر درگیری‌ها به‌زودی پایان یابد، ساختار بازارهای نفت و گاز دیگر مانند گذشته نخواهد بود. اختلال در مسیرهای حیاتی انرژی، به‌ویژه در خلیج فارس، نگرانی‌هایی را درباره آینده امنیت انرژی و پیامدهای اقتصادی آن در سراسر جهان ایجاد کرده است.

در روزهای گذشته بازار نفت نوسانات کم‌سابقه‌ای را تجربه کرد. عامل اصلی این جهش و سقوط شدید، اختلال در تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز بود؛ گذرگاهی که حدود ۱۵ درصد عرضه جهانی نفت از آن عبور می‌کند. حملات به کشتی‌ها و افزایش ریسک امنیتی در این مسیر باعث شد بخشی از عرضه جهانی نفت عملا با محدودیت مواجه شود. همین موضوع نشان داد که اقتصاد جهانی همچنان تا چه اندازه به این گلوگاه انرژی وابسته است.

مقایسه این وضعیت با بحران‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ تا حدی روشنگر است. در آن زمان اقتصاد جهانی وابستگی بیشتری به نفت داشت و حتی تولید برق در بسیاری از کشورها با نفت انجام می‌شد. امروز این وابستگی تا حدی کاهش یافته و نفت بیشتر در بخش حمل‌ونقل و صنایع پتروشیمی مصرف می‌شود.

در بحران کنونی نیز میزان اختلال در عرضه حتی از شوک‌های دهه ۱۹۷۰ بزرگ‌تر ارزیابی می‌شود. برخی برآوردها نشان می‌دهد اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، قیمت نفت می‌تواند به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.

برای کاهش اثر این شوک، کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی می‌توانند از ذخایر اضطراری خود استفاده کنند. این ذخایر حدود ۱.۸ میلیارد بشکه برآورد می‌شود و بخشی از آن در حال آزادسازی است. با این حال، محدودیت‌های زیرساختی مانند ظرفیت خطوط لوله و پالایشگاه‌ها باعث می‌شود دسترسی به این ذخایر همیشه آسان نباشد.

بحران انرژی تنها به نفت محدود نیست. در بخش گاز طبیعی نیز شرایط مشابهی شکل گرفته است. کاهش صادرات قطر رقابت شدیدی میان کشورهای آسیایی برای تامین گاز ایجاد کرده و در اروپا نیز قیمت‌ها به‌شدت افزایش یافته است.

 اقتصاد جهانی اکنون وارد مرحله‌ای شده است که در آن بازار انرژی بیش از گذشته در معرض نوسان‌های ژئوپلیتیک قرار دارد.

در بلندمدت، قیمت‌های بالا می‌تواند تولید نفت و گاز در مناطق خارج از خاورمیانه را افزایش دهد. با این حال، تحقق چنین افزایشی زمان‌بر است و تا آن زمان برخی کشورها ممکن است به سیاست‌های حمایتی یا حتی محدودیت‌های صادراتی روی بیاورند تا از مصرف‌کنندگان داخلی خود حمایت کنند.

بانک‌های مرکزی نیز با چالش تازه‌ای روبه‌رو هستند. افزایش قیمت انرژی می‌تواند دوباره تورم را تشدید کند و همزمان خطر رکود اقتصادی را بالا ببرد. از سوی دیگر، فشار سیاسی بر دولت‌ها برای ارائه یارانه‌های انرژی نیز افزایش خواهد یافت.