سیانان نوشت: هنگامی که یک مقام ایرانی این هفته فهرستی از خواستهها برای پایان جنگی که توسط ایالات متحده و اسرائیل آغاز شده بود مطرح کرد، موردی را اضافه نمود که قبلاً در فهرست تهران نبود: به رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز.
به نقل از انتخاب، در ادامه این مطلب آمده است: این آبراه باریک که معمولاً یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع (الانجی) جهان از آن عبور میکند، به عنوان قدرتمندترین سلاح جمهوری اسلامی ظهور کرده است. و اکنون به دنبال تبدیل آن به منبعی برای درآمد سالانه بالقوه میلیاردها دلار و همچنین نقطه فشاری بر اقتصاد جهانی است.
ایران مدتهاست تهدید کرده که در صورت حمله، تنگه را میبندد، اما تعداد کمی انتظار داشتند که این تهدید را عملی کند – یا اینکه این اقدام در مختل کردن جریان تجارت جهانی مؤثر واقع شود. به نظر میرسد دامنه این تأثیر، جاهطلبیهای تهران را گسترش داده است و خواستههای جدید نشان میدهد که ایران به دنبال تبدیل این اهرم فشار به چیزی پایدارتر است.
کشتیرانی از طریق این گلوگاه در میان حملات ایران تقریباً متوقف شده است و بازارهای جهانی انرژی را به آشوب کشانده و کشورهایی را بسیار فراتر از خلیج فارس وادار به اقدامات اضطراری برای تأمین امنیت سوخت کرده است.
دینا اسفندیاری، مسئول بخش خاورمیانه در بلومبرگ اکونومیکس، گفت: «ایران تا حدی از موفقیت استراتژی خود در (هرمز) غافلگیر شده است – از اینکه چقدر ارزان و نسبتاً آسان است که اقتصاد جهانی را گروگان بگیرد. یکی از درسهایی که از جنگ گرفته شد این است که این اهرم فشار جدید را کشف کرده است و احتمالاً در آینده نیز دوباره از آن استفاده خواهد کرد. و من فکر میکنم پولی کردن آن بخشی از کشف این اهرم فشار است.»
واشنگتن به شدت از این خطر آگاه است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز جمعه هشدار داد که یکی از چالشهای فوری پس از جنگ، تلاشهای تهران برای ایجاد یک سیستم عوارضی در هرمز خواهد بود.
روبیو پس از نشست گروه هفت در فرانسه گفت: «این نه تنها غیرقانونی است، بلکه غیرقابل قبول است، برای جهان خطرناک است و مهم است که جهان برنامهای برای مقابله با آن داشته باشد.» وزرای خارجه این گروه بر «ضرورت مطلق» بازگرداندن «آزادی دریانوردی ایمن و بدون عوارض» تأکید کردند.
در دورهای قبلی مذاکرات با آمریکا، ایران خواستار رفع تحریمها و به رسمیت شناختن حق خود برای فناوری هستهای صلحآمیز بود، اما نه کنترل بر تنگه هرمز.
ایران اکنون نشان میدهد که این اهرم فشار میتواند رسمیت یابد. نمایندگان مجلس ایران در حال بررسی طرحی هستند که بر اساس آن کشورهایی که از این تنگه برای حمل و نقل سوخت و کالا استفاده میکنند ملزم به پرداخت عوارض شوند، در حالی که مشاور رهبر ایران از «رژیم جدید برای تنگه هرمز» پس از جنگ صحبت کرده است. این نظام جدید به تهران امکان میدهد محدودیتهای دریایی را بر دشمنان خود اعمال کند و عملاً دسترسی به یکی از حیاتیترین مسیرهای کشتیرانی جهان را به مناقشات ژئوپلیتیکی خود گره بزند.
رقابت با کانال سوئز
سیانان در بخش دیگری از گزارش خود نوشت: کارشناسان این سوال را مطرح میکنند که آیا ایران میتواند سیستم عوارضی ایجاد کند که مورد پذیرش بینالمللی قرار گیرد، اما اگر موفق شود، بر اساس محاسبات سیانان، درآمدها میتواند با درآمدهای کانال سوئز مصر رقابت کند.
به طور معمول، حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی هر روز از تنگه هرمز عبور میکنند که تقریباً معادل حدود ۱۰ فروند نفتکش موسوم به ویالسیسی (بسیار بزرگ) است. با نرخ گزارش شده ۲ میلیون دلار برای هر نفتکش، این رقم تنها از نفت به حدود ۲۰ میلیون دلار در روز یا حدود ۶۰۰ میلیون دلار در ماه تبدیل میشود.
اگر محمولههای الانجی نیز لحاظ شوند، این رقم میتواند به بیش از ۸۰۰ میلیون دلار در ماه افزایش یابد که معادل حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از درآمد ماهانه صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۴ است.
برای مقایسه، مصر در یک سال معمولی بین ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار در ماه از کانال سوئز، یک آبراه مصنوعی تحت کنترل دولت، درآمد کسب میکند، اگرچه درآمدها در سال گذشته به دلیل اختلالات دریای سرخ به شدت کاهش یافته است.
پولی کردن هرمز ممکن است تحت فشارهای اقتصادی ایران نیز انجام شود. اسفندیاری گفت که تهران دریافت عوارض عبور را راهی برای «جبران برخی از کسریهای اقتصادی خود» تحت تحریمها میبیند و آن را مکانیسم نسبتاً «آسان» و «کمهزینه» برای جبران دسترسی محدود به بازارهای جهانی توصیف کرد. ایران یکی از تحریمشدهترین کشورهای جهان است و پس از روسیه در رتبه دوم قرار دارد.
ایران بارها گفته است که تنگه هرمز باز است – اما نه بدون قید و شرط. مقامات میگویند کشتیهای «غیرخصمانه» ممکن است عبور کنند، مشروط بر اینکه با مقامات ایران هماهنگ کنند. به گزارش رویترز، وزارت امور خارجه این موضع را در نامهای به شورای امنیت سازمان ملل و سازمان بینالمللی دریانوردی ابلاغ کرده است.
در عین حال، به نظر میرسد تهران در حال آزمایش این است که یک سیستم کنترلشده عبور در عمل چگونه میتواند باشد. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد که برخی از نفتکشها از مسیری نزدیکتر به سواحل ایران استفاده میکنند و گزارشهایی وجود دارد که برخی از اپراتورها ممکن است برای عبور ایمن هزینه پرداخت کرده باشند.
هیچ کشور، واردکننده یا اپراتور کشتی به طور عمومی پرداخت هزینهای را تأیید نکرده است و جزئیات هرگونه ترتیبات نامشخص باقی مانده است. اما شرکت اطلاعات کشتیرانی لویدز لیست روز دوشنبه گزارش داد که بیش از ۲۰ کشتی از آنچه آن را یک کریدور جدید از طریق تنگه توصیف کرده است استفاده کردهاند و به گفته لویدز لیست، حداقل دو کشتی برای این کار هزینه پرداخت کردهاند – یکی از آنها ظاهراً حدود ۲ میلیون دلار.
به گزارش لویدز لیست، ایران همچنین یک سیستم ثبتنام برای کشتیهای تأیید شده ایجاد کرده است، در حالی که برخی دولتها مستقیماً با تهران برای تأمین عبور نفتکشهای خود در حال مذاکره هستند.
ریچارد مید، سردبیر لویدز لیست، به سیانان گفت: «این در حال وقوع است. و من گمان میکنم اگر در مذاکرات پیشرفتی نبینیم، این اتفاق کمی بیشتر تکرار خواهد شد. اما در حال حاضر، صنعت کشتیرانی عملاً در حالت فلج به سر میبرد.»