سرقت جنجالی چند ویروس‌ از یک آزمایشگاه فوق‌امنیتی در برزیل

پلیس فدرال برزیل اواخر ماه گذشته یک پژوهشگر را به اتهام خارج کردن نمونه‌هایی از ویروس‌ها از یک آزمایشگاه زیستی با امنیت بالا در یکی از دانشگاه‌های برجسته این کشور بازداشت کرد.

به گزارش ایسنا به نقل از نیچر، این پژوهشگر، سولداد پالامتا میلر، ویروس‌شناس در دانشگاه ایالتی کمپیناس (Unicamp)، در تاریخ ۲۴ مارس با قید وثیقه آزاد شد و با اتهاماتی از جمله سرقت مواجه است. 

همه‌گیری کووید باعث افزایش جهانی آزمایشگاه‌هایی شده که با عوامل بیماری‌زای خطرناک کار می‌کنند. 

پلیس اکنون نمونه‌های گمشده که طبق گزارش برنامه خبری برزیلی شامل ویروس‌هایی مانند چیکونگونیا، دنگی و اپشتین–بار بوده‌اند را از مکان‌های دیگری در محوطه دانشگاه یونی‌کمپ بازیابی کرده است. سازمان ملی نظارت بهداشتی برزیل (Anvisa) اوایل این ماه اعلام کرد که نمونه‌های بازیابی‌شده را ارزیابی کرده و آن‌ها خطری برای سلامت مردم ندارند. 

اما این خبر در میان اعضای جامعه ویروس‌شناسی برزیل جنجال ایجاد کرده است؛ آن‌ها می‌پرسند چگونه چنین خللی می‌توانسته در آزمایشگاهی با سطح ایمنی زیستی ۳ (BSL-۳)، که دومین سطح بالای طبقه‌بندی امنیتی است، رخ دهد. 

پائولو سانچس، ویروس‌شناس در دانشگاه ایالتی سائوپائولو در آراراکوارا، می‌گوید جامعه علمی «مبهوت» است. او می‌گوید: هیچ نمونه‌ای نمی‌تواند بدون مجوز از آزمایشگاهی با این سطح ایمنی زیستی خارج شود. این خبر در زمانی منتشر شده که برزیل در حال جلب حمایت برای ساخت نخستین آزمایشگاه BSL-۴ که بالاترین سطح ایمنی زیستی است در فاصله‌ای چند کیلومتری از یونی‌کمپ است. 

یونی‌کمپ در بیانیه‌ای اعلام کرد که به طور کامل با پلیس همکاری می‌کند و در حال انجام تحقیقات داخلی خود است. 

تحقیقات پلیس

گفته می‌شود نمونه‌ها از آزمایشگاه ویروس‌شناسی و زیست‌فناوری کاربردی یونی‌کمپ دزدیده شده‌اند. چنین تأسیساتی به فیلترهای هوا و سیستم‌های مهار مجهز هستند تا پژوهشگران بتوانند به طور ایمن عوامل بیماری‌زای بالقوه کشنده و قابل انتقال از طریق هوا را مطالعه کنند. سانچس، که مدیریت یک آزمایشگاه BSL-۳ دیگر در برزیل را بر عهده دارد، می‌گوید دسترسی به این نوع تأسیسات به‌شدت کنترل می‌شود. 

سانچس می‌گوید اگرچه چنین حوادثی در برزیل ثبت و پیگیری نمی‌شوند، اما احتمالاً بسیار نادر هستند. برای مقایسه، یک برنامه در ایالات متحده که حوادث آزمایشگاه‌های ایمنی زیستی را دنبال و گزارش‌های سالانه منتشر می‌کند، از زمان آغاز گزارش‌ها در سال ۲۰۱۵ هیچ مورد سرقتی را ثبت نکرده است. 

میلر که در دانشکده مهندسی غذا در یونی‌کمپ کار می‌کند، حتی با وجود اینکه قبلا به عنوان پژوهشگر پسادکترا در این آزمایشگاه فعالیت داشته، اجازه خارج کردن مواد از تأسیسات BSL-۳ را نداشته است. همسر او، مایکل ادوارد میلر، در حال حاضر دانشجوی دکتری در همان آزمایشگاه است. 

طبق اسناد دادگاهی که نیچر به آن دست یافته، یکی از پژوهشگران آزمایشگاه یونی‌کمپ در ماه فوریه متوجه شد که چندین نمونه ویروس مفقود شده‌اند. تصاویر دوربین‌های امنیتی نشان می‌دهد مایکل میلر در زمان‌های غیرمعمول شب دیر وقت یا صبح خیلی زود، همیشه در حالی که چیزی حمل می‌کرد از آزمایشگاه خارج می‌شده است. اعضای آزمایشگاه نگرانی‌های خود را با مسئولان دانشگاه مطرح کردند و پلیس فدرال مطلع شد. 

در ۲۱ مارس، پلیس بازرسی‌هایی در یونی‌کمپ انجام داد و طبق اسناد دادگاه، نمونه‌های گمشده را پیدا کرد. برخی از آن‌ها در آزمایشگاهی در دانشکده مهندسی غذا بودند که سولداد پالامتا میلر با دیگر پژوهشگران در آن کار می‌کند. او در ۲۳ مارس بازداشت شد، پس از آنکه پلیس به این نتیجه رسید که او تلاش کرده پس از بازرسی‌های اولیه، شواهد را از بین ببرد. مایکل میلر تاکنون بازداشت یا متهم نشده است. 

آندره ریبیرو، رئیس پلیس فدرال، می‌گوید: از آنجا که این مواد در دانشکده مهندسی غذا، جایی که استاد مظنون کار می‌کرد، نگهداری می‌شدند، مسئولیت این رفتار بر عهده اوست. او افزود: اینکه آیا همسرش یا فرد دیگری به او کمک کرده است یا نه، در جریان تحقیقات مشخص خواهد شد. 

انجمن ویروس‌شناسی برزیل در بیانیه‌ای اعلام کرد که وضعیت را از نزدیک دنبال می‌کند. این انجمن تأکید کرد که سیستم‌های ایمنی زیستی موجود کارآمد بوده‌اند: نمونه‌ها به‌سرعت بازیابی و مهار شدند و مقامات اقدامات لازم را به‌موقع انجام دادند. 

یونی‌کمپ اعلام نکرده که دقیقا کدام ویروس‌ها مفقود شده‌اند، اما در بیانیه رسمی خود گفته که هیچ یک از آن‌ها دستکاری ژنتیکی نشده بودند.