مدیرعامل نشان: رویای شبکه ملی اطلاعات یک بن‌بست دیجیتال است

دقیقا یک ماه بعد از گفتگو با مدیرعامل نشان، دوباره شاهد قطعی اینترنت و اختلال GPS بودیم. این بار اما گسترده‌تر و شدیدتر از قبل که با گذشت 53 روز همچنان ادامه دارد. با توجه به درخواست شما کاربران دیجیاتو برای محتواهای ویدئویی، دوباره این گفتگو را بازنشر کردیم. یادآور می‌شود این مصاحبه 9 بهمن 1404 انجام شد.

مدیرعامل نقشه و مسیریاب نشان در گفتگو با دیجیاتو، رویای ۲۰ ساله شبکه ملی اطلاعات را یک بن‌بست استراتژیک خواند. به اعتقاد جواد عامل این رویا دستاوردی جز انسداد دیجیتال ندارد. او با انتقاد شدید از خاموشی‌های اخیر و اختلالات گسترده GPS، این وضعیت را نه یک اقدام امنیتی، بلکه گروگان‌گرفتن معیشت مردم می‌داند و تاکید می‌کند: «تکنولوژی بالاخره راه خود را پیدا خواهد کرد.»

مرداد ماه امسال و پس از اختلال‌های گسترده GPS و البته قطعی اینترنت، میزبان مدیرعامل نشان بودیم. او در گفتگو با دیجیاتو تاکید کرد این اختلال در دراز مدت می‌تواند موجب بحران امنیتی شود. شش ماه بعد از این گفتگو، مجددا میزبان جواد عامل بودیم تا درباره اثرات قطعی سه هفته‌ای اینترنت و اختلال GPS صحبت کنیم. چالش‌‌هایی که به نظر می‌رسد در ایران تمامی ندارند و قرار است هر چند وقت یک بار به بهانه‌ای تکرار شوند.

شبکه ملی اطلاعات؛ گره‌ای در زندگی مردم

جواد عامل معتقد است پروژه‌ای که تحت عنوان «اینترنت ملی» آغاز شد و بعد به «شبکه ملی اطلاعات» تغییر نام داد، حالا پس از ۲۰ سال ثابت کرده که نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای روزمره باشد. او در این باره می‌گوید:

«دولتمردان باید این رویا را فراموش کنند چون تنها دستاورد آن یک انسداد دیجیتال است. هرآنچه که اسم «ملی» روی آن گذاشتند، تبدیل به گره‌ای در زندگی مردم شده است. این خاموشی‌های دیجیتال بیش از آنکه الزامی امنیتی باشد، گروگان‌گرفتن رفاه مردم است.»

مدیرعامل نشان تاکید می‌کند اینترنت مثل برق جزئی از زندگی روزمره مردم است و نمی‌توان آن را قطع کرد.

جعل GPS؛ هزینه‌های پنهانی که دیده نمی‌شود

یکی از چالش‌های اصلی ماه‌های اخیر، اختلال و جعل در سیستم GPS بود. به گفته عامل، ابعاد اقتصادی این آسیب بسیار بزرگتر از آن چیزی است که تصور می‌شود:

«هیچ‌وقت آسیب‌های اقتصادی اختلال GPS جدی گرفته نمی‌شود؛ آسیبی که به کسب‌وکارها و زندگی مردمی وارد می‌شود که به GPS وابسته‌اند. اثراتش به نظرم خیلی بزرگ‌تر از چیزی است که دیده می‌شود.»

او توضیح می‌دهد که این آسیب‌ها معمولاً در آمارهای رسمی جایی ندارند:

«راننده تاکسی اینترنتی در این شرایط اقتصادی سخت‌تر از قبل باید مسافر پیدا کند، زمان بیشتری در مسیر بماند و در نهایت درآمدش کاهش پیدا می‌کند. پیک موتوری، باربری و شرکت‌های پخش هم جزو گروه‌هایی هستند که آسیب‌پذیرند، اما معمولاً در محاسبات زیان‌های اقتصاد دیجیتال دیده نمی‌شوند.»

عامل معتقد است یک مفهوم دیگری درباره هزینه در سایه وجود دارد، اینکه قطع اینترنت فقط شریان اقتصادی را قطع نمی‌کند، این ابزار و تکنولوژی کارکردهای دیگری هم دارد. مثلاً برای کودک و نوجوان یک  ابزار سرگرمی یا یادگیری است، برای پدربزرگ و مادربزرگ‌ها هم ابزار ارتباطی با عزیزانشان هستند که نادیده گرفته می‌شوند.

مهاجرت؛ از نیروهای متخصص تا کارآفرینان

مدیرعامل نشان هشدار داد که موج مهاجرتی مشابه سال ۱۴۰۱ در حال تکرار است، اما این بار نه فقط تلنت‌ها، بلکه کارآفرینان نیز به فکر رفتن هستند: «وقتی وزیر ارتباطات سابق می‌گوید در توییتر فعالیت نمی‌کند چون فیلتر است، همکار ما درخواست شغلی برای خارج می‌فرستد؛ چون می‌بیند حتی مقام مسئول هم برای باز شدن دسترسی‌ها تلاشی نمی‌کند. نتیجه این وضعیت، تبدیل شدن به یک جزیره متروک دیجیتال است که دیگر کارآفرینی در آن باقی نمانده است.»

عامل درباره اینکه آیا ممکن است نشان هم به خارج از کشور برود می‌گوید: «سوالت سوال سختی است، اما به این موضوع فکر می‌کنیم.»

او در ادامه توضیح می‌دهد مسیریاب‌های داخلی در بسیاری از کشورها به دلیل خلق تمایز موفق شده‌اند، اما در ایران این تصور وجود دارد که چون ویز فیلتر شد، نشان مورد توجه قرار گرفت. این در حالی است که گوگل مپ با سهم بازار قابل توجه در دنیا در دسترس کاربران ایرانی است. او این سوال را هم مطرح می‌کند که «اگر نشان به خارج از کشور رفته بود، در این سه هفته اخیر چطور می‌توانست سرویس‌های خود را سرپا نگه دارد؟»

عامل تأکید می‌کند در این شرایط و با تکرار محدودیت‌ها، آنهایی که آتش درون برای ساختن دارند، دیگر به این نتیجه رسیده‌اند که نمی‌توانند بسازند. بنابراین علاوه بر نیروهای تلنت، کارآفرین‌هایی که تلاش می‌کنند برای ساختن نیز به فکر مهاجرت هستند. نتیجه آن هم تبدیل شدن ایران به یک جزیره متروک دیجیتال است که دیگر کارآفرینی ندارد و همه رفته‌اند.