گام اول بازگشت اینترنت/ اتصال گوشی‌ها در انتظار امضای رئیس‌جمهور

گام اول برای بازگشایی اینترنت برداشته شد. ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی که ریاست آن با محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری، است، تصویب کرد که اینترنت در مسیر بازگشایی قرار گیرد و به وضعیت قبل از ناآرامی‌های دی ماه ۱۴۰۴ بازگردد. درحالی‌که از ۱۲نفر تیم حاضر در این ستاد، ۹نفر رای موافق و ۳تن رای مخالف دادند، اکنون این مصوبه در انتظار امضای رئیس‌جمهوری برای بازگشایی اینترنت است. گفته می‌شود، چنانچه امضای رئیس‌جمهور پای این مصوبه زده شود، بلافاصله برای اجرا به وزارت ارتباطات ارسال خواهد شد. اینترنت در شرایطی وصل می‌شود که از سال۱۴۰۴ تاکنون سه‌بار قطع شده است و ما شاهد سه الگوی متفاوت در قطعی‌ها بودیم. با این حال در هر سه دوره برخی افراد موسوم به خط سفیدها به اینترنت وصل بودند و در این دوره، اینترنت پرو نیز که مخصوص کسب‌وکارهاست، وارد ادبیات ارتباطات شده است.

به گزارش دنیای اقتصاد، خبری که دیروز در شبکه‌های اجتماعی داخلی دست به دست می‌شد، ولوله‌ای ایجاد کرد: خبر بازگشایی اینترنت و بازگشت آن به وضعیت پیش از ناآرامی‌های دی ماه. البته تا لحظه تنظیم گزارش، خبر می‌گفت که تایید مصوبه ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی منتظر امضای پزشکیان است. این خبر اگر درست باشد و اینترنت با امضای رئیس‌جمهور، امروز سه‌شنبه وصل شود یعنی بازگشت اینترنت پس از ۲۱۱۲ ساعت صورت گرفته است. 

اما اصل خبر چه بود؟ یک منبع مطلع روز گذشته به سیتنا اطلاع داد که ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی صبح روز دوشنبه به ریاست دکتر عارف، معاون اول رئیس‌جمهور تشکیل جلسه داد و بازگشت اینترنت با ۹ رای موافق و سه رای مخالف به وضعیت قبل از دی ماه ۱۴۰۴ را تصویب کرده است. این منبع آگاه ادامه داد: این مصوبه برای رئیس جمهور ارسال شد و در صورت تایید رئیس‌جمهور برای اجرا به وزارت ارتباطات ارسال خواهد شد. وی گفت: اگر امروز (روز گذشته) رئیس‌جمهور مصوبه را تایید کند همین امروز (روز گذشته) برای اجرا به وزارت ارتباطات ابلاغ خواهد شد. در همین راستا پایگاه اطلاع‌رسانی دولت هم اطلاع داد که چهارمین جلسه ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست معاون اول رئیس‌جمهور و با حضور اعضای ستاد برگزار شد. در این جلسه مصوبات مهمی در خصوص وضعیت اینترنت کشور تصویب شد که پس از تایید نهایی رئیس‌جمهور پزشکیان، برای اجرا به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ می‌شود. 

فاصله هشتاد و هشت روزه تا وصل شدن اینترنت، خیل عظیمی را از اینترنت محروم کرد و یک طبقه رانتی شکل داد. طبقه‌ای که اینترنت داشتند، خط سفیدها بودند و سپس پرویی‌ها که به صف جدید اینترنت طبقاتی اضافه شدند. اینترنت اخیر اما با خود حرف و حدیث فراوانی به بار آورد؛ از بازار ثانویه یا بازار سیاهی که کنار آن شکل گرفت تا تعلق اینترنت به کسانی که حتی در میان اصناف مجاز نبودند. همین همه‌گیر شدنش، شائبه موقت بودن آن را رد کرد و برخی گفتند که احتمالا قیمت اینترنت به همین سمت و سویی حرکت خواهد کرد که در حال حاضر در اینترنت پرو شاهد آن هستیم.

رکورددار شدن قطعی

تا پیش از اینکه ساعات قطعی ایران از ۸۶۴ ساعت بگذرد، سودان رکورددار قطعی اینترنت در سطح کشوری بود. به محض اینکه قطعی اینترنت وارد روز سی و هشتم خود شد، ایران رکورددار قطعی اینترنت سراسری شد. البته به شکل منطقه‌ای هنوز رکورد دست کشمیر است که بیش از ۵۵۲ روز با قطعی اینترنت مواجه بودند. از سال گذشته که جنگ تحمیلی ۱۲ روزه پیش آمد و سپس حوادث دی ماه شکل گرفت و در نهایت جنگ تحمیلی ۴۰ روزه شکل گرفت ما شاهد سه الگو برای قطعی اینترنت بودیم که هر کدام از آنها به نحوی به کسب و کارها و مردم آسیب رساندند.

الگوی اول که در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه شاهد آن بودیم، قطعی اینترنت سراسری نبود. کج‌دار و مریز اینترنت وصل بود. پیامک‌ها کار می‌کرد و فیلترشکن‌های رایگان نیز بعضا وصل می‌شدند. البته که فیلترشکن‌های پولی در آن زمان کیفیت بهتری داشتند، هر چند که از کلاهبرداری‌ها نیز نباید غافل شد و بسیاری از این فیلترشکن فروش ها خالی فروش بودند. الگوی دوم اما به اعتراضات دی ماه باز می‌گردد؛ انگاری اینترنت از پریز برق کشیده شد و تمامی ارتباطات، حتی پیامک‌ها نیز قطع شدند. در این نوع قطع شدن، آسیب‌های فراوانی به لجستیک وکسب و کارهای آنلاین وارد شد. فروش آنلاین نزدیک به صفر شد و بعد از یک هفته، نرم‌نرمک شبکه داخلی فعالیت خود را از سر گرفت، کدهای تایید ارسال شدند و شبکه داخلی تا حدی بار تقاضای مردم را به دوش کشیدند اما با توجه به اینکه زیرساخت‌ها آماده نبودند، شبکه ملی نتوانست انتظارات را برآورده کند.

بیشترین حجم فشار در این دوره، به کسب و کارها وارد شد. صنعت لجستیک شاهد فشار بی‌سابقه‌ای بود. از کار افتادن جی‌پی‌اس‌ها باعث شده بود که بارها با تاخیر به منزل برسند. تاکسی‌های اینترنتی با فشار قیمتی مواجه شدند و البته که آنها نیز مجبور بودند چشمی، مسافران خود را به مقصد برسانند. این سوای خسارت‌های مالی بود که به کسب و کارها وارد شد. در همان زمان وزارت ارتباطات اعلام کرد که قطعی اینترنت روزانه تا ۵ هزار‌میلیارد تومان خسارت غیر مستقیم به اقتصاد کلان تحمیل کرده و خسارت مستقیم به اقتصاد دیجیتال نیز روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان بوده است.  همچنین انجمن تجارت الکترونیک گفت که ۷۸ درصد از کسب و کارها با افت بیش از ۶۰ درصدی ارتباط با مشتریان مواجه شدند و حدود ۸۰ درصد نیز افت بیش از ۵۰ درصدی را تجربه کردند.

تجربه دو قطعی سال ۱۴۰۴، موجب شد که قطعی سوم با الگوهای پیشین تفاوت داشته باشد. به‌عکس الگوی دی ماه که همه چیز تا ۱۰ روز قطع شده بود، با شروع جنگ تحمیلی ۴۰ روزه، اینترنت قطع شد و کسب و کارها به شبکه ملی کوچ داده شدند. این‌بار خبری از قطعی پیامک‌ها نبود اما برخی از مشکلات دو قطعی پیشین همچنان پابرجا بود، از جمله قطعی جی‌پی‌اس و متزلزل بودن پیام‌رسان‌های داخلی. کوچ‌میلیونی مردم به شبکه داخلی، بدون آنکه زیرساخت‌های آن بهبود پیدا کرده باشد، کاربران را در روزهای اول کلافه کرده بود. با برخی به‌روز رسانی‌ها، شبکه داخلی بهتر شد اما همچنان در برخی روزها شاهد قطعی برخی از پیام‌رسان‌های داخلی هستیم.

قطعی سوم که بسیار طول کشیده، موجب شده است که کسب و کارهای آنلاین از چند نقطه آسیب ببیند. افت فروش آنلاین که یکی از دلایلش می‌تواند قطعی گوگل باشد، که البته چند وقتی است که پوسته آن وصل شده است. دیگری اینکه برخی کسب و کارها اصلا وب‌سایت‌های فروش آنلاین خود را در بستر بین‌الملل بنا کرده‌اند.  یکی دیگر از نقاط آسیب‌زا برای کسب و کارهای آنلاین از بین رفتن بسترهای ارتباطی بوده است. 

نیما قاضی، رئیس انجمن الکترونیک تهران، اخیرا در همایش روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «بخش خدمات با تاکید بر اقتصاد دیجیتال» اعلام کرد که قطعی اخیر موجب شد که بیش از ۷۵ درصد از کانال‌های ارتباطی شرکت‌ها با مشتریانشان که از طریق واتس‌‌اپ، اینستاگرام و تلگرام صورت می‌گرفت، از بین برود و آن ۲۵ درصد دیگر هم که از طریق پیامک‌ها بود، در روزهای اول با اختلالاتی مواجه بوده است.

او گفت در یک مطالعه از ۹۴۶ شرکت، ۸۰ درصد شرکت‌ها اعلام کردند پس از شروع جنگ ۵۰ درصد کاهش فروش داشتند. این نشان می‌دهد در مقایسه با قطعی دوره دوم که بعد از حوادث دی ماه بود، افت فروش آنها کمتر بوده است اما کانال‌های ارتباطی بیشتری را از دست داده‌اند. این می‌تواند به این دلیل باشد که برخی از شبکه‌های داخلی توانستند تا حدی ضرر نبود اینترنت را جبران کنند. به هر حال، حیات و ممات اقتصاد آنلاین، در دست اینترنت است. به گفته کارشناسان قطعی اینترنت، اقتصاد دیجیتال را به زندگی نباتی سوق می‌دهد؛ چرا که روح اقتصاد دیجیتال، اینترنت و شبکه‌های ارتباطی آن است.