مقصر ۷۰ درصد آلودگی هوای کرج و تهران!

مظاهر معین‌الدینی، عضو هیئت علمی گروه محیط زیست دانشگاه تهران در نشست تخصصی هفته محیط زیست در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، با اشاره به عوامل مؤثر بر آلودگی هوا اظهار کرد: در شهرهای بزرگی مانند تهران و کرج، بسته به فصل و شرایط جوی، آلاینده‌های مختلفی بر شاخص کیفیت هوا اثرگذار هستند. در فصل‌های گرم، آلاینده‌های ثانویه و ازن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و در فصول سرد نیز پدیده ماندگاری هوا و افزایش غلظت آلاینده‌ها رخ می‌دهد، اما به طور کلی ذرات معلق یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت هوا در کشور محسوب می‌شوند.

وی افزود: منابع تولید ذرات معلق بسیار متنوع هستند و یکی از مهمترین آنها ریزگردها و طوفان‌های گرد و غبار است که در سال‌های اخیر نقش پررنگی در آلودگی هوای بسیاری از شهرها داشته‌اند.

این استاد دانشگاه با تشریح پدیده گرد و غبار گفت: بر اساس تعاریف سازمان‌های بین‌المللی هواشناسی، زمانی که سرعت باد از حد مشخصی عبور کند و موجب فرسایش سطح زمین و جابه‌جایی ذرات شود، طوفان گرد و غبار شکل می‌گیرد.

وی ادامه داد: اما آنچه اهمیت دارد این است که آثار گرد و غبار تنها محدود به مدت زمان وقوع طوفان نیست. ممکن است طوفانی تنها چند دقیقه ادامه داشته باشد اما بخش قابل توجهی از ذرات معلق آن در محیط شهری باقی بماند.

چرا مشکل آلودگی هوا حل نمی‌شود؟

وی گفت: نوع نگاه به حل مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد. در کشور ما عمدتاً رویکرد سخت‌افزاری در مدیریت آلودگی هوا دنبال شده است؛ رویکردی که البته ضروری و درست است اما به تنهایی کافی نیست.

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: نوسازی خودروهای فرسوده، نصب کاتالیست‌ها، استفاده از فیلترهای جذب ذرات و کنترل آلاینده‌های صنعتی از جمله اقداماتی است که طی سال‌های گذشته در دستور کار قرار گرفته است.

معین‌الدینی با اشاره به نتایج مطالعات سیاهه انتشار آلاینده‌ها اظهار کرد: یکی از مهمترین اسناد برنامه‌ریزی در حوزه آلودگی هوا، سیاهه انتشار است که سهم هر منبع آلاینده را مشخص می‌کند. بر اساس این مطالعات، به طور متوسط حدود ۷۰ درصد آلودگی هوای شهرهایی مانند کرج و تهران ناشی از منابع متحرک یعنی خودروها و وسایل نقلیه است.

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بخشی از این آلودگی ناشی از احتراق و خروج آلاینده‌ها از اگزوز خودروهاست اما بخش دیگری از آن به آلایندگی‌های غیر اگزوزی از جمله فرسایش لاستیک‌ها، لنت ترمزها، بدنه خودروها و همچنین فرسایش آسفالت معابر باز می‌شود. بسیاری از این منابع کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، در حالی که سهم قابل توجهی در تولید ذرات معلق دارند.

وی تصریح کرد:  اما سؤال اساسی این است که آیا آلودگی هوا به طور کامل برطرف شده است؟ پاسخ روشن است؛ خیر. زیرا تنها یک بخش از مسئله مورد توجه قرار گرفته و بخش دیگر یعنی مدیریت رفتاری و نرم‌افزاری مغفول مانده است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه مدیریت آلودگی هوا تنها به تجهیزات و فناوری محدود نمی‌شود، گفت: بسیاری از مشکلات از الگوهای رفتاری، شیوه مدیریت شهری و نحوه برنامه‌ریزی توسعه شهری ناشی می‌شوند.

وی افزود: ایجاد گره‌های ترافیکی، جانمایی نامناسب مراکز خدماتی، آموزشی و تجاری و ضعف در مدیریت ترددها موجب افزایش ترافیک و در نتیجه افزایش آلودگی هوا می‌شود.

برای کرج بیش از ۱۵۰ برنامه نرم‌افزاری تدوین شده است

این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: در مطالعات انجام شده برای شهر کرج، بیش از ۱۵۰ برنامه نرم‌افزاری و مدیریتی برای بهبود کیفیت هوا پیشنهاد شده است.

وی افزود: ویژگی مهم این برنامه‌ها کم‌هزینه بودن، قابلیت اجرا و تکیه بر مشارکت شهروندان و دستگاه‌های اجرایی است و می‌توانند در کنار اقدامات سخت‌افزاری، اثربخشی برنامه‌های کاهش آلودگی هوا را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.

معین‌الدینی گفت: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های البرز، همجواری با تهران و قرار گرفتن در پهنه‌ای است که جمعیت بالایی را در خود جای داده است. استان البرز طی سال‌های اخیر به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت تبدیل شده و سالانه حدود ۸۰ هزار نفر به جمعیت این استان افزوده می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: توسعه شهرک‌های صنعتی، افزایش بارگذاری جمعیتی و گسترش فعالیت‌های اقتصادی بدون توجه به ظرفیت‌های اکولوژیک، می‌تواند پیامدهای متعددی از جمله کمبود آب، افزایش تولید فاضلاب، رشد پسماندها، تشدید ترافیک و آلودگی هوا را به دنبال داشته باشد.

معین‌الدینی تأکید کرد: مهمترین ضرورت امروز استان البرز، مدیریت صحیح بارگذاری جمعیتی و صنعتی و افزایش تعلق خاطر شهروندان به محیط زندگی خود است؛ زیرا بدون مشارکت مردم و توجه به ظرفیت‌های زیست‌محیطی، حل چالش‌های موجود امکان‌پذیر نخواهد بود.