تکرار «مختار» یک سنت تلویزیونی است

در دهه‌های پیش سنت ساخت سریال‌های عید و همینطور ویژه ماه رمضان، شروع شد و هنوز هم ادامه دارد. در تمام این سال‌ها شبکه‌های مختلف تلویزیون برای نوروز و ماه رمضان سریال‌های جدید داشته‌اند،، اما در مورد محرم وضعیت متفاوت است. تلویزیون در سال‌های گذشته تنها به پخش چندین و چندباره سریال‌هایی مثل «مختارنامه» و «شب دهم» و فیلم‌های «روز واقعه» و «سفیر» پرداخته که حتی در شبکه‌های اجتماعی هم واکنش‌های زیادی داشته است.

دلایل متعددی برای چنین اتفاقی می‌توان سراغ گرفت. مهم‌ترینشان این است که بودجه ساخت سریال‌های تاریخی بالاست و تلویزیون هم مدت‌هاست که دیگر چنین هزینه‌ای برای سریال‌های تاریخی ندارد، اما بعضی معتقدند اگر تلویزیون بخواهد این کار را ادامه دهد، می‌تواند با برنامه‌ریزی برای تولید آثار جدید اقدام کند. از طرف دیگر زمان آماده‌سازی این سریال‌ها که تولید بزرگ هستند، علاوه بر هزینه، زمان زیادی هم لازم دارد. همین حالا سلمان فارسی نزدیک به ۶ سال است که در حال تصویربرداری است و گفته شده پاییز بالاخره روی آنتن خواهد رفت. مسئله دیگر ریزش شدید تماشاگر تلویزیون است که تولید سریال‌های پرخرج را توجیه‌پذیر نمی‌کند. دلیل دیگر حساسیتی است که نسبت به موضوعات مذهبی وجود دارد و هر اشتباه یا روایت متفاوتی می‌تواند تبعات داشته باشد.

نسخه‌های جدید از سریال‌های قدیمی

در پخش‌های چندین باره این سریال‌ها و فیلم‌ها گاه تغییراتی رخ می‌دهد و صحنه‌هایی حذف می‌شود. جالب این است که این حذفیات ممکن است در تهران اعمال نشود و برای شبکه‌های استانی در نظر گرفته شود یا برعکس. این حذفیات از یک سکانس تا یک دیالوگ را شامل می‌شود. از سوی دیگر نسخه‌های ترمیم شده و جدید به جای نسخه‌های بار‌ها نمایش‌داده‌شده که کیفیت مطلوبی ندارند، پخش می‌شوند.

قدیمی‌ترین فیلمی که هر سال و حتی امسال هم در دهه محرم پخش می‌شود، سفیر به کارگردانی فریبرز صالح است که سال ۱۳۶۱ ساخته شده و شاید نخستین فیلم با مضمون عاشورا و قیام امام حسین (ع) است. از سال ۶۱ این فیلم تقریبا هرسال در روز‌های محرم پخش شده و امسال هم ۲۵ خرداد باز روی آنتن رفت. فیلم با هزینه ۱۵ میلیون تومانی در آن دوره یک بیگ پروداکشن محسوب می‌شد. فرامرز قریبیان، عزت الله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا و محمدتقی کهنمویی در این فیلم بازی می‌کنند. جالب این جاست که سفیر هیچ بازیگر زنی ندارد و دلیلش هم فضای اجتماعی سال‌های اول انقلاب بود که باعث می‌شد نحوه حضور زنان در فیلم‌ها و سریال‌ها برای سازندگان مشخص نباشد و ترجیح داده شد این فیلم بدون بازیگر زن ساخته شود.

مختار، سهمیه هر ساله تلویزیون

تعداد دفعات پخش «مختارنامه» داود میرباقری دیگر قابل محاسبه نیست. این سریال سال ۸۹ برای اولین بار از شبکه یک پخش شد و در طی این سال‌ها از تمام شبکه‌های تلویزیونی از جمله شبکه‌های استانی در محرم و گاه حتی بدون مناسبت تکرار شده است و به همین دلیل نمی‌توان رقم دقیقی از تعداد پخش آن به دست آورد. پخش مکرر سریال که امسال هم از اولین شب محرم شروع شده باعث شده کاربران فضای مجازی شوخی‌های بسیاری با آن بکنند. در طول این سال‌ها صداگذاری‌های زیادی هم با مضمون تکرار زیاد از حد این سریال روی آن انجام شده است.

روز واقعه، هر سال روز عاشورا

روز واقعه هم از سال ساختش در ۱۳۷۳ تا امروز هر سال فیلم ظهر عاشورای تلویزیون بوده است. آنچه در باره فیلم بسیار مهم است فیلمنامه آن است که نوشته بهرام بیضایی است. بیضایی فیلمنامه را سال ۶۳ منتشر کرد و تا سال ۷۳ که شهرام اسدی آن را ساخت، امکان ساختش مهیا نبود. اگرچه فیلم نهایی و فیلمنامه تفاوت‌هایی با هم دارند، اما بیضایی از فیلم تقریبا راضی بوده است. هرچند می‌گوید: من این فیلم را این‌طور نمی‌دیدم. این فیلم شباهتی به فیلم‌هایی که داشتم ندارد.

سریال‌هایی با محوریت وقایع محرم

جدا از این فیلم‌ها و سریال‌ها که خود عاشورا و واقعه محرم محور اصلی آنها بود، از نیمه دهه هشتاد سریال‌هایی ساخته شدند که در دوران معاصر یا زمان قاجار می‌گذشتند و به شکلی به محرم ربط داشتند. پربیننده‌ترینشان: شب دهم ساخته حسن فتحی که ماجرای برگزاری ده شب تعزیه در زمان منع اجرای این نمایش بود.