توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی در سال‌های آینده ممکن است حجم بسیار بزرگی زباله الکترونیکی تولید کند. یک گزارش تازه از سازمان محیط‌زیستی شبکه اقدام بازل (BAN) ادعا می‌کند که زیرساخت‌هایی که برای توسعه هوش مصنوعی ایجاد می‌شوند تا سال ۲۰۳۰ ممکن است سالانه بین ۸.۶ تا ۱۳.۱ میلیون تن زباله تولید کنند.

برآوردهای این گزارش براساس رشد ظرفیت مراکز داده انجام شده‌اند. سازمان BAN پیش‌بینی می‌کند که ظرفیت مراکز داده هوش مصنوعی تا ۲۰۳۰ به ۲۱۹ گیگاوات خواهد رسید. هر گیگاوات مصرف حدود ۷۰ هزار تن زباله الکتریکی ایجاد می‌کند. این مقدار برابر است با حجم ۲۳ میلیون کانتینر حمل‌ونقل دریایی.

جیم پاکت (Jim Puckett)، مدیر اجرایی BAN، می‌گوید با افزایش استفاده از هوش مصنوعی، حجم زیادی از تجهیزات فعلی به زباله تبدیل می‌شوند. طبق برآوردهای سازمان او، تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۱۱ میلیون تن زباله الکترونیکی در جهان تولید خواهد شد (سه برابر مقدار فعلی) که ۱۵ تا ۲۰ درصد آن مربوط به بخش هوش مصنوعی است.

برخلاف اکثر تخمین‌ها درباره زباله‌های بخش هوش مصنوعی، گزارش BAN تمام انواع تجهیزات را شامل می‌شود، از جمله تجهیزات تأمین و توزیع برق، سیستم‌های خنک‌کننده، تجهیزات برق اضطراری و تجهیزات شبکه.

از همه مهم‌تر، BAN آن‌چه را که «سرایت زباله‌های هوش مصنوعی» می‌نامد نیز درنظر می‌گیرد. این زباله‌ها طیف گسترده‌ای دارند و هر چیزی را در بر می‌گیرند؛ از زیرساخت‌های مخابرات تا دستگاه‌های الکترونیکی شخصی که ممکن است در نتیجه پیشرفت‌های هوش مصنوعی زودتر از حد معمول از رده خارج و جایگزین شوند.

یک فرض کلیدی در این پیش‌بینی‌ها، پدیده جایگزینی سریع است. طبق گزارش BAN، بسیاری از سخت‌افزارهای زیرساخت‌های هوش مصنوعی باید هر دو تا پنج سال جایگزین شوند. این سخت‌افزارها اساساً برای تعمیر، استفاده مجدد یا خدمات بلندمدت طراحی نمی‌شوند. همچنین بسیاری از کامپیوترهای شخصی، گوشی‌های هوشمند و ابزارهای مخابراتی به بروزرسانی‌های سخت‌افزاری سریع نیاز پیدا خواهند کرد.

زباله الکترونیکی و محیط زیست

یکی از نگرانی‌ها درباره زباله الکترونیکی، وجود مواد سمی و خطرناک در تجهیزاتی است که کمپانی‌ها دور می‌ریزند. تجهیزات الکترونیکی مورد استفاده در مراکز داده نیز پس از جایگزینی به بخشی از این جریان تبدیل خواهند شد.

چیزی که این مشکل را تشدید می‌کند این است که کمتر از یک‌چهارم از ۶۸.۳ میلیون تن زباله الکترونیکی که هر سال تولید می‌شود به چرخه بازیافت راه پیدا می‌کند. اکثر زباله‌های الکترونیکی از محل‌های غیررسمی سر در می‌آورند که در آن‌ها سوزاندن و دفن زباله‌ها اقداماتی هستند که هم انسان‌ها و هم محیط‌زیست را در معرض آلودگی‌ها و مواد سمی قرار می‌دهند.

این زباله‌ها دارای مواد معدنی ارزشمندی هستند که انگیزه‌ها را برای قاچاق و بازیافت غیرقانونی آن‌ها افزایش می‌دهد.

آمریکا، به‌عنوان کشوری که با اختلاف بیشترین مراکز داده را در دنیا دارد، هنوز به کنفرانس بازل نپیوسته است. این کنفرانس با هدف محدودسازی تجارت بین‌المللی زباله‌های خطرناک فعالیت می‌کند. بازرسی‌ها نشان می‌دهند که کشورهای صنعتی پیشرفته هنوز زباله‌های خود را به خارج از مرزهای خود می‌فرستند تا در کشورهای کمتر توسعه‌یافته بازیافت شوند. میلیون‌ها کودک در این کشورها مجبور هستند در مجاورت این زباله‌های خطرناک زندگی یا کار کنند.

گزارش BAN می‌گوید که دولت‌ها و کمپانی‌های فناوری باید پیش از آن که رونق هوش مصنوعی باعث وخیم‌تر شدن مشکل زباله الکترونیکی شود، برای تعمیر، استفاده مجدد، بازیافت و مدیریت مسئولانه زباله‌ها برنامه‌ریزی کنند.