افق ملت

به گزارش آفتاب نیوز،

به نقل از رویترز و آسوشیتدپرس، انتشار کتاب خاطرات سونیا گاندی، رهبر پیشین حزب کنگره هند، به جنجالی سیاسی در این کشور تبدیل شده است. حزب حاکم بهاراتیا جاناتا به رهبری نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، این کتاب را به تلاش برای تطهیر گذشته سیاسی خاندان نهرو ـ گاندی متهم کرده و معتقد است سونیا گاندی در روایت خود از رویداد‌های مهم تاریخ معاصر هند، از جمله شورش‌های ضدسیک سال ۱۹۸۴ و اعلام وضعیت اضطراری در دهه ۱۹۷۰، در پی کم‌رنگ کردن مسئولیت‌های حزب کنگره است.

این اتهام‌ها در حالی مطرح شده که کتاب «تعلق: سفری از عشق» روز ۱۰ نوامبر منتشر شده است. سونیا گاندی در این اثر، زندگی خود را از دوران دانشجویی در انگلستان و آشنایی با راجیو گاندی تا ورود به یکی از قدرتمندترین خانواده‌های سیاسی هند و حضور در عرصه سیاست روایت می‌کند. با این حال، انتشار کتاب خیلی زود از یک رویداد ادبی و خاطره‌نگارانه فراتر رفت و به موضوعی برای جدال سیاسی میان حزب حاکم و حزب کنگره تبدیل شد.

سی. آر. کساوان، سخنگوی حزب بهاراتیا جاناتا، در واکنش به انتشار این کتاب گفته است سونیا گاندی می‌توانست به جای عنوان «تعلق»، نام «تطهیر تاریخ» را برای آن انتخاب کند؛ چراکه به اعتقاد او، هدف اصلی کتاب بزک کردن خطا‌های تاریخی خاندان نهرو ـ گاندی و پنهان کردن اشتباهات بزرگ حزب کنگره است.

شورش‌های ضدسیک؛ مهم‌ترین محور انتقاد‌ها

یکی از محور‌های اصلی اعتراض حزب حاکم به خاطرات سونیا گاندی، روایت او از شورش‌های ضد سیک سال ۱۹۸۴ است؛ خشونت‌هایی که پس از ترور ایندیرا گاندی، نخست‌وزیر وقت هند و مادرشوهر سونیا، به دست دو محافظ سیک او آغاز شد. در جریان این خشونت‌ها نزدیک به سه هزار نفر کشته شدند.

فعالان حقوق بشر طی سال‌های گذشته حزب کنگره را به چشم‌پوشی از این کشتار‌ها متهم کرده‌اند و گفته‌اند برخی از رهبران این حزب در سازمان‌دهی خشونت‌ها نقش داشته‌اند. حزب بهاراتیا جاناتا نیز با استناد به همین سابقه، روایت سونیا گاندی را تلاشی برای کم‌رنگ کردن مسئولیت سیاسی حزب کنگره می‌داند.

سونیا گاندی در کتاب خود این رویداد‌ها را «فصلی غم‌انگیز و شرم‌آور» توصیف کرده و نوشته است برخی مقام‌ها در برابر خشونت‌ها چشم خود را بستند یا حتی به تشدید آن دامن زدند. او در عین حال از همسرش، راجیو گاندی، که پس از ترور مادرش به مقام نخست‌وزیری رسید، در برابر اتهام همدستی در این خشونت‌ها دفاع کرده است. با این حال، به ناکامی‌های مدیریتی دولت و تأخیر در اجرای عدالت نیز اذعان دارد.

دفاع از ایندیرا گاندی و وضعیت اضطراری سال ۱۹۷۵

موضوع دیگری که انتقاد حزب حاکم را برانگیخته، روایت سونیا گاندی از وضعیت اضطراری سال ۱۹۷۵ در دوران نخست‌وزیری ایندیرا گاندی است. این وضعیت اضطراری که ۲۱ ماه ادامه داشت، با تعلیق آزادی‌های مدنی، سانسور مطبوعات و زندانی شدن رهبران مخالف دولت همراه بود و یکی از بحث‌برانگیزترین دوره‌های تاریخ سیاسی هند به شمار می‌رود.

کساوان، سخنگوی حزب بهاراتیا جاناتا، سونیا گاندی را متهم کرده است که می‌کوشد این دوره را عادی جلوه دهد و تصمیم ایندیرا گاندی برای اعلام وضعیت اضطراری را توجیه کند.

سونیا در خاطراتش نوشته است که ایندیرا گاندی پیش از اعلام وضعیت اضطراری، به‌تدریج احساس انزوا می‌کرد و از نظر سیاسی در تنگنا قرار گرفته بود. به روایت او، ایندیرا هرگز با این تصمیم کاملاً احساس راحتی نمی‌کرد، اما در شرایط آشفتگی سیاسی آن زمان، خود را ناگزیر به ادامه آن می‌دید.

این روایت، از نگاه منتقدان حزب حاکم، می‌تواند به معنای ارائه تصویری ملایم‌تر از تصمیمی باشد که پیامد‌های گسترده‌ای برای آزادی‌های سیاسی و مدنی در هند داشت. با این حال، سونیا گاندی در مقدمه کتاب تأکید کرده است که اثرش پیش از هر چیز خاطراتی شخصی است و سیاست در آن نقش پس‌زمینه و چارچوب روایت را دارد.

پاسخ حزب کنگره؛ اتهام بهره‌برداری سیاسی از کتاب

در سوی دیگر این مناقشه، رهبران حزب کنگره اتهام‌های حزب حاکم را رد کرده‌اند و حزب بهاراتیا جاناتا را به تلاش برای جنجال‌آفرینی و بهره‌برداری سیاسی از انتشار کتاب متهم می‌کنند. به گفته آنان، حزب حاکم می‌کوشد با سیاسی کردن یک اثر خاطره‌نگارانه، توجه افکار عمومی را به حاشیه‌های آن معطوف کند.

سونیا گاندی نیز تاکنون شخصاً به اتهام‌های مطرح‌شده پاسخ نداده است. او در بیانیه‌ای که هم‌زمان با معرفی کتاب منتشر شد، درباره دشواری نوشتن از زندگی شخصی‌اش گفته بود: «نوشتن درباره زندگی‌ام برایم آسان نبود. این کار به معنای گشودن درونم به روی دیگران و به اشتراک گذاشتن لحظه‌ها و تجربه‌هایی بود که همواره در اعماق وجودم نگه داشته بودم.»

او همچنین در معرفی کتاب، آن را تلاشی برای بازخوانی انگیزه‌ها، تصمیم‌ها و ضعف‌های انسانی اعضای خانواده‌اش توصیف کرده و گفته است این اثر نگاهی شخصی به تغییرات اجتماعی و سیاسی هند در شش دهه گذشته ارائه می‌دهد.

خاندان نهرو ـ گاندی همچنان در مرکز سیاست هند

جنجال بر سر کتاب خاطرات سونیا گاندی در شرایطی شکل گرفته که خاندان نهرو ـ گاندی همچنان یکی از بازیگران اصلی سیاست هند است. سونیا گاندی که در سال ۲۰۰۴ پیشنهاد حزب کنگره برای تصدی مقام نخست‌وزیری را نپذیرفت، سال‌ها ریاست این حزب را بر عهده داشت و از چهره‌های محوری آن باقی مانده است. حزب کنگره از زمان استقلال هند از استعمار بریتانیا در سال ۱۹۴۷، در مجموع نزدیک به ۵۵ سال در قدرت بوده است.

دو فرزند او، راهول گاندی، رهبر مخالفان دولت، و پریانکا گاندی وادرا نیز از اعضای حزب کنگره و نمایندگان مجلس سفلی پارلمان هند هستند.

از سوی دیگر، انتشار این کتاب هم‌زمان با افزایش تنش‌های سیاسی میان حزب کنگره و دولت نارندرا مودی صورت گرفته است. حزب کنگره با محوریت راهول گاندی، اعتراض‌ها به بازنگری جنجالی فهرست‌های رأی‌دهندگان را هدایت می‌کند؛ موضوعی که به یکی از چالش‌های مهم دولت مودی تبدیل شده است. این تحولات در آستانه انتخابات سال آینده در ایالت‌های مهمی مانند اوتار پرادش و پنجاب اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

کتاب «تعلق» در همین فضای قطبی، به موضوعی داغ در شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های هند تبدیل شده است؛ گروهی از آن استقبال کرده‌اند و گروهی دیگر به روایت‌های تاریخی و سیاسی آن اعتراض دارند. این کتاب با قیمت هزار و ۲۹۹ روپیه، معادل حدود ۱۴ دلار، روز چهارشنبه در صدر فهرست پرفروش‌های آمازون هند قرار گرفت.

در نهایت، مناقشه بر سر خاطرات سونیا گاندی تنها به ارزیابی یک کتاب محدود نمانده است؛ این جدال بار دیگر اختلاف دیرینه دو جریان اصلی سیاست هند بر سر میراث خاندان نهرو ـ گاندی، عملکرد حزب کنگره و نحوه روایت تاریخ معاصر این کشور را به مرکز توجه افکار عمومی آورده است.