سفیر غیرت ساریبای مدیر اجرایی دبیرخانه کنفرانس تعامل و اعتماد سازی در آسیا

سفیر غیرت ساریبای مدیر اجرایی دبیرخانه کنفرانس تعامل و اعتماد سازی در آسیا

کنفرانس تعامل و اعتمادسازی در آسیا : اجرای موفق ابتکار نورسلطان نظربایف

پیش گفتار

حوادث سریع اواخر دهه 80 و اوایل دهه 90 قرن بیستم منجر به از بین رفتن  سیستم دوقطبی روابط بین المللی که در آن زمان شکل گرفته بود و ظهور دولتهای مستقل جدید در نقشه سیاسی جهان شد. همراه با تغییرات زمین ساختی جهانی در ژئوپلیتیک در اوراسیا و شرق اروپا، درگیری های داخلی یا بین دولتی قدیمی و جدید تشدید شده است و چالش ها و تهدیدهای جدیدی مانند جنایت سازمان یافته، جدایی طلبی، افراط گرایی مذهبی، تروریسم، قاچاق مواد مخدر ظاهر شده است، که قادر به تضعیف ثبات شکننده اجتماعی-سیاسی و اقتصادی نه تنها در فضای پسا شوروی، بلکه در مقیاس جهانی است.

در این شرایط، دولتهای تازه استقلال یافته نه تنها با حل وظایف اساسی مانند شناسایی خود و ایجاد دولت بر اساس آن، انتخاب مدل توسعه سیاسی و اجتماعی-اقتصادی مواجه بودند، بلکه همچنین با چالش های دستور کار بین المللی مانند حفاظت از استقلال و حاکمیت، اطمینان از تمامیت ارضی و دفاع از منافع ملی، ایجاد شرایط برای امنیت منطقه ای و همچنین ادغام بیشتر در جامعه بین المللی مواجه هستند.

تغییرات اساسی در سیستم مختصات ژئوپلیتیکی دولتها را وادار کرد تا به دنبال اشکال جدید تعامل و همکاری در دو قالب دو جانبه و چند جانبه باشند. بدون ایجاد سازوکارهای مناسب برای تعامل و امنیت در سطح منطقه، دستیابی به توسعه داخلی پایدار کشور در شرایط جهانی شدن روزافزون دشوار خواهد بود.

در چنین شرایط آشفته تاریخی، نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور اول قزاقستان، در پیشبرد اصول دیپلماسی چند بردار و چند جانبه در سیاست خارجی، قاطعانه تصمیم گرفت و تعدادی از ابتکارات بین المللی را با هدف حفظ صلح و امنیت در منطقه مطرح کرد و فراخوان برای برگزاری کنفرانس تعامل و اقدامات اعتماد ساز در آسیا (CICA) یکی از این ابتکارات بود.

برای اولین بار، رئیس جمهور نورسلطان نظربایف از جامعه بین المللی خواست تا از طریق 47 –مین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 1992 ، یک ساختار مؤثر و جهانی برای تأمین امنیت در آسیا تشکیل دهند. رئیس جمهور اول قزاقستان خاطرنشان کرد که پیام اصلی این ابتکار عمل به تلاش های ناموفق قبلی برای ایجاد مکانیزمی برای تأمین امنیت جمعی در آسیا است، جایی که بر خلاف سایر قاره ها، هنوز چنین مکانیزمی در آن شکل نگرفته است.

به گفته شکیراف-  دانشمند قزاقستانی، “محتوای اصلی این ابتکار قزاقستان ایجاد یک سیستم امنیتی در آسیا بود که در آن از هر یک از شرکت کنندگان در آن محافظت و امنیت وی با طیف وسیعی از اقدامات تضمین می شد. ماهیت حقوقی بین المللی، با هدف کاهش واقعی تهدیدات نظامی احتمالی در آسیا”.

در دهه 90 ، دیپلمات های قزاقستان، به ریاست وزیر امور خارجه قاسیم-ژومارت توکایف ، کار سختی را برای اجرای طرح رئیس جمهور نظربایف انجام دادند. اولین سند رسمی که پایه و اساس توسعه بعدی این فرآیند را تشکیل داد، اعلامیه اصول حاکم بر روابط بین کشورهای عضو CICA بود که در آلماتی در اولین نشست وزیران امور خارجه CICA در 14 سپتامبر 1999 به تصویب رسید.

در این اعلامیه، کشورهای عضو CICA پایبندی خود به اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد را تأیید کردند، همچنین این اعلامیه اصول عمومی حقوق بین الملل زیر را منعکس کرد: احترام به حاکمیت و حقوق همه کشورهای عضو کنفرانس؛ حفظ تمامیت ارضی و عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر؛ حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات؛ امتناع از استفاده از زور؛ خلع سلاح و کنترل تسلیحات؛ همکاری در زمینه های تجاری، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بشردوستانه؛ رعایت حقوق اساسی بشر مطابق با اصول سازمان ملل متحد و قوانین بین المللی.

کنفرانس تعامل واعتمادسازی درامروز

می توان با اطمینان کامل اظهار داشت که در بیش از بیست سال گذشته از زمان تأسیس، کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادسازی در آسیا در کنار سایر سازمان های منطقه ای در معماری امنیت مشترک آسیایی جایگاه شایسته ای را به خود اختصاص داده است. CICA به عنوان یک مجمع بین المللی موثر برای ایجاد اعتماد و همکاری با هدف تضمین صلح، امنیت و ثبات در آسیا برگزار شد.

از همان ابتدا، ابتکار نورسلطان نظربایف برای تشکیل این کنفرانس توسط اکثر کشورهای آسیایی و همچنین بسیاری از سازمانهای معتبر بین المللی از جمله سازمان ملل متحد حمایت شد. در این نشست امروز 27 کشور از اقیانوس آرام تا مدیترانه، از اورال تا اقیانوس هند گرد هم می آیند؛ 9 ایالت و تعدادی از سازمان های بین المللی، از جمله سازمان ملل، سازمان امنیت و همکاری اروپا، اتحادیه کشورهای عربی، دارای وضعیت ناظر CICA هستند. توافقنامه های مشارکت با SCO ، RATS SCO ، ECO ، دفتر مواد مخدر و جنایت سازمان ملل متحد و مجمع مردم قزاقستان منعقد شد.

مهمترین سند اساسی CICA ، قانون آلماتی، در اولین اجلاس سران دولتها و دولتهای CICA در سال 2002 تصویب شد، که به عنوان منشور انجمن نیز عمل می کند. این سند تاریخی عزم کشورهای عضو را برای تشکیل یک فضای امنیتی مشترک و تجزیه ناپذیر در آسیا اعلام کرد که در آن همه کشورها با هم مسالمت آمیز زندگی می کنند و مردم آنها که در شرایط صلح، آزادی و رفاه زندگی می کنند، اطمینان کامل دارند که صلح، امنیت و توسعه یکدیگر را تکمیل و تقویت می کند.

یک سند منحصر به فرد در تاریخ دیپلماسی چند جانبه در قاره آسیا، فهرست اقدامات اعتمادسازی CICA ، ابعاد تعامل بین کشورهای عضو و سند “رویکرد مشارکتی در اجرای اقدامات اعتمادسازی” مکانیزمی را برای اجرای اقدامات اعتمادسازی را تأیید کرد.

مزیت جدی CICA یک رویکرد جامع به مسائل امنیتی است که شامل امنیت در پنج بعد وسیع است: نظامی-سیاسی ، چالش ها و تهدیدهای جدید ، اقتصادی ، حفاظت از محیط زیست و بشردوستانه. تعداد حوزه های تعامل بین کشورهای عضو CICA به طور مداوم در حال افزایش است که شامل مسائل زیست محیطی ، گردشگری ، آموزش ، سیاست جوانان ، مشاغل کوچک و متوسط​​، کشاورزی، مسائل مقابله با چالش ها و تهدیدهای جدید، از جمله جرایم سایبری و گسترش ویروس های جدید، مسائل مبارزه با تروریسم و ​​قاچاق غیرقانونی مواد مخدر است.

کشورهای هماهنگ کننده ابعاد و حوزه ها مشخص شده اند که روند اجرای عملی اقدامات اعتمادسازی را هماهنگ می کند. کشورهای عضو در مورد اجرای داوطلبانه و مرحله ای اقدامات اعتمادسازی توافق کرده اند.تمامی تصمیمات بر اساس اجماع گرفته می شود که اصل تصمیم گیری فراگیر و بدون تبعیض در چارچوب مجمع را دارند.

از زمان تأسیس، پنج اجلاس و پنج نشست وزیران خارجه برگزار شده است که نشان دهنده حمایت سیاسی فعال از روند کنفرانس است. قزاقستان (2002-2010) ، ترکیه (2010-2014) ، چین (2014-2018) و تاجیکستان (2018-2020) به طور متناوب پست رئیس CICA را بر عهده داشته اند. ساختار سازمانی کنفرانس شکل گرفته است، رایزنی های سیاسی به طور منظم بر روی طیف وسیعی از مسائل امنیتی انجام می شود. مؤسسات CICA ، شورای جوانان و شورای تجارت، به طور مؤثر کار می کنند، جلسات انجمن تجارت، انجمن مراکز تحلیلی و انجمن سازمان های غیر دولتی به طور منظم برگزار می شود. این جلسه دارای دبیرخانه دائمی است که دفتر مرکزی آن در مجتمع مدرن EXPO در شهر نور سلطان واقع شده است.

ریاست قزاقستان

سال 2020 با این واقعیت مشخص شد که قزاقستان مجدداً به عنوان رئیس CICA انتخاب شد. ریاست قزاقستان دیدگاه خود را درباره توسعه کنفرانس ارائه کرد. بنابراین در پنجمین اجلاس CICA ، که در شهر دوشنبه در سال 2019 برگزار شد، رئیس جمهور قاسیم-ژومارت توکایف تعدادی از اولویت های خاص را مشخص نمود.

اول از همه ، ما در مورد توسعه بیشتر نهادی CICA صحبت می کنیم. پیشنهاد تبدیل CICA به یک سازمان بین المللی کامل برای امنیت منطقه قبلاً توسط اولین رئیس جمهور قزاقستان در سال 2012 در جلسه چهارمین نشست وزرای خارجه کشورهای CICA ، مصادف با بیستمین سالگرد این ابتکارمطرح شد. ریاست  به طور مداوم سیاستی را برای سازماندهی بحث سیستماتیک این پیشنهاد در چارچوب مسیرهای مختلف انجمن دنبال می کند. به نوبه خود، دبیرخانه به ریاست كمك می كند و كارهای تحلیلی مربوطه را انجام می دهد.

تقویت نقش CICA کلید امنیت آسیا است

در آخرین اجلاس ها و جلسات وزرای خارجه، کشورهای عضو CICA به طور فعال در گفتگو با دستور کار گسترده شرکت و به چالش ها و تهدیدهای جدید، مشکلات منطقه ای که نیاز به مشارکت و حل و فصل بین المللی دارد توجه می کنند.

قزاقستان، به عنوان کشوری که آغازگر فرایند CICA است، پیشنهاد تبدیل تدریجی و مداوم کنفرانس به یک سازمان بین المللی کامل را ارائه می دهد که به نوبه خود به تقویت نقش مجمع در مسائل امنیت قاره ای و جهانی، افزایش اثربخشی اجرای اقدامات اعتمادسازی و تطبیق مجموعه ابزار CICA برای رسیدگی به وظایف جدید منجر می شود. به گفته M. Laumulin ، تحلیلگر معروف قزاقستانی: “در حال حاض، وظیفه فوری CICA انتقال به سطوح کیفی جدیدی از همکاری است – دیپلماسی پیشگیرانه و پیشگیری از درگیری.”

رئیس جمهور قاسیم-ژومارت توکایف در آینده ای نزدیک چشم انداز ایجاد یک سیستم امنیتی کامل و تحت حمایت CICA را دارد که قادر به انجام میانجیگری بین المللی است، به ویژه از آنجا که دیپلماسی قزاقستان قبلاً چنین تجربه ای در زمینه میانجیگری داشته است، فقط مهم است که آن را در قالب جلسه مقیاس بندی کنید.

نتیجه

آسیا به درستی یکی از اصلی ترین نیروهای محرک توسعه جهان در قرن 21 محسوب می شود، نقش و اهمیت این قاره افزایش می یابد.  پرجمعیت ترین منطقه روی کره زمین، با تنوع فرهنگی و قومی، توسعه اقتصادی پویا و ارتباط متقابل فزاینده، باید مسئولانه نقش جدید خود را در مقیاس جهانی بپذیرد.

متأسفانه آسیا هنوز درگیر تعدادی از اختلافات طولانی مدت و بی اعتمادی متقابل است. مشکلات جهانی زمان ما حاد است – تروریسم و ​​افراط گرایی بین المللی، قاچاق مواد مخدر و مهاجرت، عدم تحمل مذهبی و قومی، بلایای زیست محیطی. حل این تهدیدها و چالش ها تنها با توسعه رویکردهای مشترک کشورهای این قاره امکان پذیر است.

CICA از آغاز ایده تا اجرای آن مسیر تکاملی قابل توجهی را طی کرده است و در حال حاضر به عنوان بستری مورد نیاز برای تعامل بین کشورهای آسیایی در طیف وسیعی از مسائل امنیتی عمل می کند. کشورهای عضو CICA بر این عقیده اند که زمان آن فرا رسیده است که خود مردم آسیا باید آینده خود را تعیین کنند و مؤثرترین راهها را برای تقویت امنیت و همکاری بین المللی بسازند، که پیش نیازهای توسعه پویای این قاره است که نقش فزاینده ای در سیاست جهانی دارد.

بدون شک آگاهی از نقش جدید آسیا در امور جهان با تعامل شدید کشورهای عضو در محل کنفرانس تعامل با معتمدین در آسیا ، که تقریباً سی سال پیش توسط اولین رئیس جمهور قزاقستان آغاز شده بود ، تسهیل شد. طبیعی است که در بیانیه پنجمین اجلاس در شهر دوشنبه در 15 ژوئن 2019 ، سران دولتهای CICA از نقش شخصی اولین رئیس جمهور جمهوری قزاقستان – رهبر ملت نورسلطان نظربایف به عنوان بنیانگذار CICA تشکر کرده و قدردانی عمیق خود را از مشارکت قابل توجه وی در توسعه CICA و از مشارکت فعال بیشتر وی در ایجاد ظرفیت CICA و تلاش های مشترک برای اطمینان از صلح، امنیت و تعامل در آسیا ابراز نمودند.

مقاله از آقای ساری‌بای

این مطلب را در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید
جستجوگر : اخبار جدید      منبع : محمد جواد